موافقان و مخالفان محصولات تراریخته چه میگویند؟

ایران آنلاین /در آن دو سال براساس مجوزی که صادر شده بود برنج تراریخته به تولید انبوه رسید اما با روی کار آمدن دولت نهم به خاطر برخی مخالفتها با محصولات تراریخته، جلوی تولید آن گرفته شد. اکنون که موضوع تولید محصولات تراریخته دوباره مطرح شده بازهم بحثها در مورد سالم بودن یا مضر بودن محصول تراریخته آغاز شده است.

سال 84 بین وزارت جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست بر سر تولید برنج تراریخته اختلاف افتاد. این برنج توسط مرکز تحقیقات برنج کشور وابسته به وزارت جهادکشاورزی تولید شده بود. بر اساس طرح تولید محصولات تراریخته محققان مرکز تحقیقات برنج در شهر رشت برنجی تولید کرده بودند که نیازی به سمپاشی نداشت، در مقابل آفتها مقاوم بود و محصول بیشتری میداد اما در زمان دولت هشتم برخی سازمانها مانند سازمان محیط زیست خواستار توقف تولید این برنج شد و به این ترتیب تولید و تحقیقات محصولات تراریخته در دولتهای نهم و دهم متوقف شد.

ویژگیهای محصولات تراریخته

محصولات تراریخته به تولیداتی گفته میشود که با استفاده از پیشرفتهترین روشهای علمی، زیر نظر محققان و دانشمندان متخصص با رعایت استانداردها و قوانین بینالمللی بهداشتی برای بهبود ارزش تغذیهای بالاتر، ویتامینهای بیشتر، بقایای سموم کمتر و تولید بیشتر با استفاده از نهاده کمتر تولید میشود. به محصولات تراریخته محصول پاک و سالم نیز گفته میشود که در بیشتر کشورهای پیشرفته و در حال توسعه مورد توجه قرار دارد.
در واقع تولید محصولات تراریخته با استفاده از دانش زیست فناوری انجام میشود دانشی که از طریق دستکاری در ژنها و مولکولها، تولید محصولات جدید و بهبود کیفیت آنها را امکانپذیر میکند. این فناوری کاربردهای گوناگونی دارد. روشهای زیست فناوری در علوم گیاهی برای افزایش محصولات گیاهی و تولید گونههای جدید گیاهی دستکاری شده به کار میرود.
تولید تراریخته فقط با تحقیق و آزمایش
در حال حاضر میلیونها هکتار زمین در جهان زیرکشت گیاهان ترانس ژنیک قرار دارد و گیاهانی مانند سویا، پنبه، برنج و گندم با روش ترانس ژنیک دستکاری شدهاند تا محصول آنها افزایش یابد. علاوه بر افزایش محصول، دلایل دیگری هم برای دستکاری ژنتیکی وجود دارد. از جمله گیاهان را به شوری و خشکی مقاوم میکنند تا آنها را در زمینهای شور و خشک پرورش دهند. با استفاده از این روش، گیاهان را میتوان نسبت به عوامل زیستی نامساعد مقاوم کرد.
مجلس در سال 88 قانونی را تصویب کرد که به موجب آن حدود فعالیتها و مدیریت امور مربوط به موجودات زنده تراریخته و محصولات ژنتیکی را مشخص میکند.

این طرح که به «ایمنی زیستی» مشهور شده است، میتواند از تصمیم گیریهای پراکنده در بین سازمانهای دولتی و غیر دولتی جلوگیری کند.
عبدالمهدی بخشنده معاون وزیر جهاد کشاورزی در مورد موضع وزارت جهاد کشاورزی درباره بهرهگیری از کشت محصولات تراریخته میگوید «در رابطه با تحقیق و پژوهش برای تولید محصولات تراریخته در کشور، وزارت جهاد کشاورزی هیچ گونه منعی ندارد و محدودیتی برای تحقیقات اعمال نمیشود و در حال حاضر تحقیقاتی در مورد کشت محصولات تراریخته در کشور در دست اجرا است.»

به گفته بخشنده اما اگر قرار باشد محصول تراریختهای در کشور تکثیر و تولید شود، نیاز به مجوز از شورای مربوطه دارد که این شورا یک شورای گسترده در سازمان تحقیقات است و تاکنون هیچ گونه مجوزی برای تکثیر و تولید محصولات تراریخته در سطح کشور صادر نشده است.
با اینکه هنوز محصولات تراریخته در کشور به مرحله تولید نرسیده و فقط تولید برنج تراریخته در سال 83 انجام گرفت و بعد از آن منع شد اما مدتی است که انتقاد از محصولات تراریخته به اوج رسیده و هشدارهای مختلفی نسبت به تولید آن از سوی مخالفان این نوع محصولات داده میشود.
هراسی از تولیدات تراریخته نداریم
مخالفان تولید این محصولات معتقدند باید توجه داشت که این فناوری نیز مانند بسیاری از فناوریهای امروزی میتواند مانند تیغ دو لبه عمل کند که باید درزمینه پیامدهای احتمالی ناشی از مصرف محصولات تراریخته تحقیقات بیشتری انجام شود. ممکن است این گروه از محصولات در کنار مزیتهایی که دارند با پیامدهای نامطلوبی برای سلامت انسان و محیطزیست داشته باشند.

در خصوص این نوع انتقادها بهزاد قره یاضی رئیس اتحادیه انجمنهای علوم کشاورزی دغدغه مخالفان تولیدات تراریخته را از نظر علمی مستند نمیداند و میگوید فناوری تراریخته یکی از فناوریهایی است که بسرعت در دنیا مورد پذیرش قرار گرفته است و در حال حاضر 181 میلیون هکتار از اراضی دنیا زیر کشت و تولید این نوع محصول قرار دارد. به گفته او در کشورهای اروپایی 71 نوع محصول تراریخته مجوز تولید دارد و در 25 کشور عضو اتحادیه اروپا این محصولات مورد استفاده قرار میگیرد. در امریکا نیز بیشتر تولیدات شامل محصولات تراریخته است.
وی میافزاید: با توجه به شرایط کم آبی در کشور ما یکی از بهترین گزینهها برای افزایش تولید کشاورزی با استفاده از آب کمتر، تولید محصولات تراریخته است. رفاه، افزایش درآمد، سلامتی بیشتر و اقتصادی بودن محصولات تراریخته از دلایل دیگری است که رئیس اتحادیه انجمنهای علوم کشاورزی آنها را دلایل کافی برای تولید این محصولات عنوان میکند.
احتمال ابتلا به بیماریهای خطرناک به خاطر استفاده از محصولات تراریخته یکی دیگر از دلایل مخالفان تولید محصولات تراریخته است اما قره یاضی معتقد است هیچ دلیل مستند یا مقاله علمی تأیید شدهای در دنیا که این موضوع را تأیید کند وجود ندارد، اگرچه تاکنون شواهدی مبنی بر تأیید مضرات و خطرات ناشی از تولید و مصرف محصولات تراریخته ارائه نشده است اما مخالفان بدون در اختیار داشتن تأییدیهای برای نظرات خود همچنان بر عقیدهای که دارند پافشاری میکنند تا هر طور شده با تولید این محصولات مخالفت کرده و روند تولید محصولات تراریخته را متوقف سازند.

قره یاضی که کارشناس سازمان بهداشت جهانی هم هست میگوید ایران با واردات و مصرف سالانه سه تا پنج میلیارد دلار از محصولات تولیدی تراریخته از جنبه بهداشتی و کیفیت برتر این محصولات برخوردار شده است. نمیتوان این حجم از محصولات تراریخته خوراکی را وارد کرد در حالی که وزارت بهداشت بر آن نظارتی نداشته باشد.

او معتقد است: با وجود پیشتازبودن دانشمندان کشورمان در عرصه مهندسی ژنتیک و تولید محصولات تراریخته، بویژه برنج و پنبه تراریخته، به دلیل عدم دانش کافی حاکم بر دولتهای نهم و دهم تولید داخلی این محصولات در آن دوره متوقف شد و دانشمندان کشورمان مورد انتقاد قرار گرفتند تا راه واردات همچنان باز و منافع برخی رانتخواران در واردات تأمین باشد. وی با اشاره به پیام رئیس جمهوری به همایش بیوتکنولوژی مبنیبر اینکه استفاده از محصولات تراریخته، «هم ضرورت و هم انتخابی دلپذیر است و در صورت غفلت از این موضوع مورد شماتت نسلهای آینده قرار خواهیم گرفت»، آن را نقطه عطفی در توجه به این فناوری مهم و سرنوشتساز میداند.
به گفته قره یاضی در تأیید سلامت محصولات تراریخته باید به دستگاههای نظارتی اعتماد داشته باشیم و با دلایل بدون پایه علمی و به خاطر منافع شخصی نباید اعتماد عمومی را سلب کنیم. به گفته رئیس پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی دولت کار تحقیق و پژوهش در مورد تولید محصولات تراریخته را به پیش میبرد و نخستین مجوز رهاسازی محصولات زراعی تراریخته طبق قانون ملی ایمنی تا اوایل سال آینده رونمایی میشود که پنبه و برنج تراریخته به عنوان اولویتهای کشت این محصولات در کشور هستند.
قره یاضی میافزاید کسانی که مخالف تولید محصولات تراریخته هستند چرا با واردات میلیاردی این محصولات در سالهای گذشته مخالفتی نکردند. او با اشاره به واردات ذرت، سویا و برخی دیگر از اقلام کشاورزی تراریخته به کشور در دولت قبل میگوید هیچ گونه کنترل و ممانعتی در قبال واردات این محصولات نبوده و در مقابل مانع از کشت محصولات تراریخته در اراضی زراعی کشور شده است. اما سیاست دولت یازدهم این است که هم واردات و هم تولید تراریختهها منوط به دریافت مجوز باشد و در عین حمایت از تولید داخلی آنها جلوی عرضه بدون مجوز هر گونه محصول تراریخته گرفته شود. کشت آزمایشی تراریختهها از سالجاری مجدداً شروع شده است.
قره یاضی معتقد است ما واردات محصولات غذایی داریم و بیشتر این محصولات تراریخته هستند بنابراین یا باید دست بسته تسلیم محصولات وارداتی شویم و چشم به دست سایر کشورها بدوزیم یا فناوری هراسی و منافع شخصی را کنار بگذاریم و با پذیرش بیوتکنولوژی، هم دسترسی آسان و ارزان به محصولات غذایی را شاهد باشیم هم اشتغالزایی و حرکت به سوی شرکتهای دانشبنیان.

موافقان تولیدات تراریخته معتقدند به نظر میرسد ریشه مخالفتها اقتصادی باشد. بهعبارتی وقتی مصرف سم در تراریختهها کاهش مییابد بازار سموم از رونق میافتد. بنابراین شاید بخشی از مخالفتها از جانب فعالان این بازار القا شود.

از طرف دیگر تاجران موادغذایی مانند ذرت، سویا و کلزا با گسترش کشت این محصولات در داخل کشور ممکن است سود خود را در خطر ببینند. گذشته از اینها کشورهای خارجی تولیدکننده وابستگی ایران را بر خودکفایی و خوداتکایی ترجیح میدهند. این عوامل دست به دست هم داده تا مقابل تراریخته قد علم کنند. اما قره یاضی امیدوار است با همه این مشکلات محصولات جدید تراریخته تا سال آینده به بازار مصرف عرضه شود.
وی میافزاید: پنبه تراریختهای که در آزمایشگاههای ما تولید شده و قرار است در سال 95 به تولید تجاری برسد پنبهای بینیاز از سموم است. پنبه بعد از برنج دومین محصولی است که 4 تا 12 بار سمپاشی نیاز دارد بنابراین تولید تراریخته آن بسیار سالم است ضمن آنکه عملکرد تولید پنبه در شرایط عادی 2 تا 5/2 تن است اما تولید تراریخته آن 5 تن عملکرد در هکتار دارد.

درباره بسیاری از مضرات احتمالی محصولات تراریخته مانند سرطانزا بودن این محصولات هنوز مستندات علمی کافی ارائه نشده است و بر این اساس نمیتوان بهطور قطعی در این زمینه اظهارنظر کرد. به نظر میرسد بهترین راهکار این است که مخالفان و موافقان محصولات تراریخته به یک نتیجهگیری منطقی برسند تا بتوان در مورد تولیدات سالم به نتیجه رسید.

کشت محصولات تراریخته به عنوان دستاورد علمی هم قادر است مزایای قابلتوجهی برای جامعه و کشاورزی داشته باشد و هم در صورت عدم توجه به مسائل مربوط به سلامت تولیدات لطمات جبرانناپذیری وارد کند. محصولات تراریخته در حال حاضر تقریباً در همه جای دنیا کشت میشود و نهادهای نظارتی با ابزارهای ویژه کشت آن را کنترل میکنند که این موضوع پیامدهای منفی را به صفر نزدیک کرده است.

منبع:ایران

- - , .