فضای گفتمانی پسابرجام و مسئولیت روشنفکران

ایران آنلاین / انتخاباتی که میبایست منتج به بیرون آمدن فردی از صندوقهای رأی میشد که بیش از همه به زیر و بم این پرونده آگاهی داشت و شاید بهتر از همه میتوانست آن را به چنین فرجام شیرینی برساند. در این روزها و سالها بسیار در مورد پرونده هستهای و معایب و مزایای آن نوشته شده است، به همین دلیل، این قلم نیز از پرداختن به این مسأله و زمینهها و علتهای به عافیت رسیدن آن خودداری میکند و سعی میشود تا به این مسأله از زاویهای دیگر پرداخته شود.
قبل از ورود به بحث ابتدا باید دو پیش فرض را مطرح کنیم؛ اول اینکه از نظر کثیری از مردم ایران برجام آغاز یک نقطه امید در کشور و حاصل اجماع بین نخبگان سیاسی و مردم است و دوم اینکه؛ امروز «برجام»- خوب یا بد- یک «واقعیت عینی» است و هیچ طرفی-نه غرب و نه ایران- را از تصمیمات آن و مفاد آن گریزی نیست. البته واقعیتی که ابتدا در زبان محقق شد و بعد به متن آمد و در نهایت به واقعیتی عینی تبدیل شد. واقعیتی که باید به یک «فضای گفتمانی» در روزهای پیش رو تبدیل شود. امری که بیش از همه مسئولیت آن بر عهده روشنفکران و عقلای قوم است. چرا که تولید نشانههای زبانی، به عنوان مهمترین ابزار گفتمانسازی در جامعه در اختیار این گروه قرار دارد. بنابراین روشنفکران و عقلای قوم در هر زمینهای که تخصص دارند، باید این روزها از کنج کتابخانههای خود به در آمده و اقدام به تحلیل فضای موجود- به عنوان فضای پسابرجام- با چاشنی امیدبخشی به حاکمیت و مردم برآیند. در غیر اینصورت، ممکن است فضای گفتمانی پسابرجام به دست اقلیتی مصادره شود که اساساً از همان ابتدا، به خاطر منافع گروهی خود، مخالف شکلگیری برجام بودند. به سخن دیگر، به قول «جان سرل» اگر بپذیریم که جامعه و فضای پسابرجام یک واقعیت و فضای نهادی است(نه طبیعی)، بنابراین تولید نشانههای زبانی از سوی روشنفکران موافق برجام میتواند در روند حرکت فضای گفتمانی پسابرجام مؤثر باشد. البته نباید از نظر دور داشت که قوام این فضای گفتمانی تنها در گروِ تولید نشانههای زبانی نیست، بلکه مستلزم تداوم التفات جمعی به این گفتمان در فضای عینی نیز هست. و صد البته، خوشبختانه به نظر میرسد روح حاکم بر جامعه امروز ایرانی نیز خبر از همین توجه و التفات عمومی میدهد؛ و نمونه آن را میتوان در نظرسنجی سایتها و خبرگزاریهای مختلف، یا در شادیهای خیابانی مردم پس از امضای برجام در تهران و شهرستانها در روزهای اخیر مشاهده کرد.
در نهایت، آنچه باید گفت این است که امروز بر هیچ روشنفکری جایز نیست که با انفعال خود در حوزه عمومی فضای گفتمانی و عمومی پسابرجام را رها کرده و کار را «انجام شده» پندارد بلکه باید با تولید نشانههای زبانی و متورم کردن جامعه از این نشانهها، بسترهای انجام اصلاحات لازم در زمینههای مختلف اجتماعی، اقتصادی و... را فراهم آورد؛ به عبارت دیگر، روشنفکران باید با تولید نشانههای زبانی متعدد و متنوع، فضای گفتمانی روشن پسابرجام را به فضاهای دیگر توسعه دهند.

عبدالصمد محمودی/دانشجوی دکترای ارتباطات

منبع: روزنامه ایران