آغاز یک پایان؛ تحلیلی بر ناکارآمدی تحریمهای بینالمللی

ایران آنلاین /سال گذشته وقتی اولین اخبار در مورد بهبود روابط ایالات متحده و کوبا منتشر شد، واکنش اکثر تحلیلگران ابراز تردید و شگفتی بود. با سرعت گرفتن این روند و بازگشایی سفارت امریکا در کوبا اما کار به جایی رسیده که در حال حاضر، هر روز دهها پرواز بین دو کشور انجام میشود و اوباما و همسرش درحال بستن چمدانها برای سفر به این جزیره اسرارآمیز هستند. در این سفر که در فروردین ماه پیش رو انجام خواهد شد، رئیسجمهوری امریکا با رائول کاسترو، رئیسجمهوری کوبا دیدار و گفتوگو خواهد کرد.
روندی که منجر به این گرمای غیرقابل باور در روابط دو کشور دارای چندین دهه سابقه تخاصم سیاسی و حتی نظامی شده است را اکثر تحلیلگران به افول بیسابقه تفکر چپ در جهان و تحکیم لیبرال دموکراسی در چهار گوشه دنیا نسبت میدهند. موج پرشمار تحلیلگران متأثر از فوکویاما، کشورهایی نظیر کوبا را آخرین سنگرهای نمادین مخالفت با ایدئولوژی نظام بینالمللی حاکم میدانند که البته یک به یک تسلیم خواهند شد تا آخرین و برترین ایدئولوژی بر تمام جهان سیطره پیدا کند.
اخیراً اما یکی از مقامات بلند پایه امریکایی وقتی در خصوص علت مبنایی شروع مذاکرات با کوباییها مورد سؤال قرار گرفت پاسخ داد: «به این نتیجه رسیدیم که محدودیتهای اعمالشده به هدف خود یعنی تغییر نظام سیاسی کوبا نمیرسد». در سپهر خوشخیالی لیبرال دموکراتیک حاکم که برافراشته شدن پرچم ایالات متحده در خاک کوبا را با انگشت نشان میدهد و ذوق میکند، این سخن را چگونه باید ارزیابی کرد؟ آیا واقعاً امریکا در حال تجربه یک تغییر رویه آشکار در قبال دشمنان خود است؟ آیا کنار آمدن با رقیب ایدئولوژیک سرسختی مثل کوبا را باید نشانه پیروزی تفکر امریکایی بر دنیا دانست یا نشانهای از افول هژمونی دموکراتها و به رسمیت شناختن شیوههای زیست و تفکر جایگزین در سطح نظام بینالملل؟
طی چند ماهی که از توافق ایران و گروه 1+5 میگذرد رئیسجمهوری بارها در مقابل این شبهه خبرنگاران خارجی که شدت یافتن تحریمها و سخت شدن زندگی در ایران بود که رسیدن دو طرف به توافق را ممکن ساخت، پاسخ داده است که کاملاً برعکس، آشکار شدن اینکه تحریمها نتیجه دلخواه غرب را در تسلیم اراده ایرانیان نخواهد داشت منجر به آماده شدن زمینه برای توافق هستهای شده است. بهبود روابط امریکا با دو خصم دیرین یعنی ایران و کوبا را شاید از این منظر بهتر بتوان تحلیل کرد.
نگاهی گذرا به عناوین کتابهای منتشر شده طی سالیان اخیر در حوزه سیاست خارجی امریکا بخوبی نشان میدهد که بین متخصصان روابط بینالملل در جهان، اجماعی در مورد آغاز پایان امریکا به وجود آمده است. از مهمترین احتجاجات موافقان این ادعا کاهش معنادار دخالت نظامی ایالات متحده در بحرانها و درگیریهای منطقهای است که تاریخ روابط بینالملل بخوبی نشان میدهد این وضعیت، وجه مشخص ورود یک هژمون به فاز افول است. هزینههای دو جنگ نافرجام امریکایی در عراق و افغانستان عملاً تصور هرگونه دخالت نظامی گسترده در خاورمیانه را محو میکند. در حیاط خلوت امریکا هم که مدتهاست دولتهای مخالف یکی پس از دیگری روی کار میآیند و وزارت خارجه امریکا تنها زحمت صدور بیانههای شدید اللحن را به خود میدهد.
به جز این البته عوامل دیگری نیز در این نرمش و تغییر رویکرد ایالات متحده دخیلند. جهانی شدن و ورود به عصر ارتباطات و اطلاعات در کنار کاهش تسلط امریکا بر نظامهای پولی، مالی، ارزی و تجاری جهانی عملاً امکان حصر تمام عیار یک کشور را از میان برده است. راههای دسترسی به منابع در دنیای امروز آنقدر متنوع شده است که بستن تمام این منافذ به صرف توان و هزینهای بسیار بیشتر از آنچه عاید میشود نیازمند است. دوران تحریمهای بینالمللی کمرشکن واقعاً به سر آمده است.
اوباما به هاوانا خواهد رفت، روابط دو کشور بهبود پیدا خواهد کرد و رسانههای بینالمللی این شرایط را به عنوان آخرین پیروزی دیپلماسی هژمونیک امریکایی به رخ دنیا خواهند کشید، اما اگر مردم کوبا براستی شیوه جداگانه خود برای زیستن، روش خاص خود برای اندیشیدن و عمل کردن و مهمتر از آن استقلال شان را دوست دارند و طی دهههای گذشته خود بودن و مستقل زیستن را به درستی تمرین کرده باشند مطمئناً این آنها هستند که برنده گسترش روابط دو کشورند./ایران

استاد دانشگاه