مقاومت پتروشیمی در شرایط تحریم

ایران آنلاین /در این خصوص عباس شعریمقدم که از ابتدای دولت یازدهم تا اواخر سال 94 معاون وزیر نفت در امور پتروشیمی بود، میگوید: لحظهای فکر کنید که در دوران اوج تحریم صنعت پتروشیمی وجود نداشت و غرب ما را از واردات یکی از هزاران محصول پتروشیمی یعنی سرنگ محروم میکرد؛ قطعاً سلامت یک جامعه به خطر میافتاد و اگر هم با واردات نیاز کشور پوشش داده میشد در اوج محدودیت ارزی مجبور بودیم ارز زیادی را برای واردات کالای مورد نیاز بپردازیم.

او در گفتوگو با «ایران» افزود: بدون شک این موضوع مصداق دقیق اقتصاد مقاومتی است. اینکه اقتصاد به خاطر رفع نیازهای جامعه تحت فشار قرار نگیرد و بتوانیم حتی در اوج تحریم بدون محدودیت تولیداتی را صادر کنیم، آسیب ناپذیری ما را در برابر فشارها نشان میدهد و مقصود رهبر معظم انقلاب نیز دقیقاً همین است. علاوه بر این، شعری مقدم که بیش از دو سال در جریان ریز مذاکرات با سرمایه گذاران خارجی برای جذب منابع مالی در این صنعت بوده و هدایت امور در شرکت ملی صنایع پتروشیمی را در پساتحریم تحویل داده است، در گفتوگو با ما نکاتی را در خصوص مذاکرات و آینده آن بیان کرده است که خواندنش خالی از لطف نیست. گفتوگوی این عضو هیأت مدیره شرکت ملی صنایع پتروشیمی را با روزنامه ایران میخوانید.

گسترش صنعت پتروشیمی به عنوان پیشران توسعه، در سیاستهای اقتصاد مقاومتی و برنامههای توسعهای کشور همواره مورد تأکید مسئولان قرار گرفته است. چرا پتروشیمی به این اندازه اهمیت دارد؟
پتروشیمی صنعتی است که مصالح کشور را تأمین و خودکفایی و اشتغال ایجاد میکند. ما میتوانیم با سرمایه گذاری در صنعت پتروشیمی ضربه پذیری را از کشورمان بگیریم؛ اقتصاد را مقاوم و امنیت کشور را تأمین کنیم. از این بابت جایگاه پتروشیمی درمیان صنایع کشور جایگاهی ویژه و راهبردی است. در مقطع فعلی که کشور به دنبال یک جهش برای رهایی از مشکلات اقتصاد است پتروشیمی میتواند یک سکوی مهم باشد و از این نظر رهبر معظم انقلاب نگاه ویژهای به پتروشیمی دارند.پتروشیمی بخوبی میتواند رویکرد اقتصاد مقاومتی از قیبل درون زایی، برونگرایی، تکیه بر فعالیتهای دانش بنیان، عدالتمحوری و مردم نهادی را محقق کند. این اهداف نه تنها در سیاستهای اقتصاد مقاومتی بلکه در تمام اسناد بالادستی کشور مورد توجه بوده است و همه آنها در یک صنعت جمع شده است. بنابراین توسعه پتروشیمی به معنای توسعه اقتصاد کشور است. حال لحظهای فکر کنید که در دوران اوج تحریم صنعت پتروشیمی وجود نداشت و غرب ما را از واردات یکی از هزاران محصول پتروشیمی یعنی سرنگ محروم میکرد. قطعاً سلامت یک جامعه به خطر میافتاد و اگر هم با واردات نیاز کشور پوشش داده میشد در اوج محدودیت ارزی مجبور بودیم ارز زیادی را برای واردات کالای مورد نیاز بپردازیم.
بنابراین اگر در دوران اوجگیری تحریم، صنعت پتروشیمی وجود نداشت و ما به میزان فروش 10 میلیارد دلاری صنعت در داخل کشور تولید نداشتیم قطعاً باید بیش از 10 میلیارد دلار پول به خارج از کشور تزریق میکردیم تا این محصولات را تهیه کنیم. آن هم در شرایطی که انتقال پول براحتی ممکن نبود.
در حقیقت صنعت پتروشیمی یکی از مصادیق اقتصاد مقاومتی در شرایط تحریم بود که ما را در مقابل تهدیدهای احتمالی مقاوم کرد. اکنون میتوانیم با سرمایه گذاری در این صنعت اقتصاد را متحول کنیم و همانطور که با منابع حاصل از فروش نفت خام، راه آهن احداث میشود باید با جدیت بیشتری ساخت پتروشیمی را دنبال کنیم و در این راه نهایت استفاده از سرمایههای خارجی را نیز ببریم. اشتباه است اگر فکر کنیم صلاح اقتصاد کشور تنها در فروش مواد خام کشور است؛ چراکه صادرات این قیبل کالاها اشتغالزایی نمیکند، البته مطمئن هستم که صادرات به تنهایی برای ما مهم نیست و باید ببینیم که اولویتهای کشور کدامند.

جذب سرمایه خارجی یکی از اهداف توسعهای این بخش به شمار میرود. آیا این هدف با اقبال سرمایه گذاران خارجی نیز همراه است؟
بله سرمایه گذاران بسیار مشتاق هستند که هر چه سریعتر وارد این صنعت شوند. مدتی قبل در خبرها خواندم که نرخ بهره بانکی ژاپن منفی شده است. به این معنی که اگر سرمایهدار ژاپنی پول خود را در بانک پسانداز کند باید ماهانه هزینهای برای نگهداری پولش بپردازد. بنابراین برای یک ژاپنی حضور در صنعت پتروشیمی ایران و بهره بردن از نرخ بازگشت سرمایه در طرحهای این صنعت یک فرصت طلایی به شمار میرود. این موضوع در کنار امنیت سرمایه گذاری در ایران، وفور خوراک گازی ارزان و مطمئن، چند هزار کیلومتر مرز آبی و... یک موقعیت ایده ال را برای سرمایهگذاران فراهم میکند؛ در چنین شرایطی چرا حضور در صنعت پتروشیمی ایران برای سرمایه گذاران خارجی جذاب نباشد!
برای سرمایه گذاران سرمایه گذاری در پروژههای نفتی و گازی جذاب تر است یا پتروشیمی؟
قطعاً پتروشیمی. پروژههای نفتی سرمایهu2009گذاریهای سنگین تری را نسبت به پتروشیمی نیاز دارد و از طرف دیگر ارتباط مستقیمی با سیاست دارد اما پتروشیمی این طور نیست. لذا سرمایه گذاران نفتی نظیر «توتال» نیز به دنبال حضور در صنعت پتروشیمی هستند و حتی برای آن اعلام آمادگی کردهاند.
در زمان تحریم ها، صنعت پتروشیمی بیشترین ضربه را از چه بخشی دید؟
محدودیت نظام بانکی و سوئیفت مهمترین مانع در مسیر توسعه بود و صنعت پتروشیمی بیشترین ضربه را از این بخش خورد.
پس چرا با وجود این جذابیت در کنار اجرای برجام و لغو تحریمها هنوز قراردادی به امضا نرسیده است؟
شرکتهای بینالمللی و سرمایه گذاران خارجی به طور جدی مذاکرات را آغاز کردهاند اما هنوز شرایط بانکی برای سرمایه گذاریهای بزرگ فراهم نیست. آنها چون در دوران تحریم جریمههای سختی شدهاند فعلاً محتاط هستند. الان شبکه سوئیفت برقرار شده اما بانکهای بزرگ هنوز همکاریهای خود را شروع نکردهاند و به همین خاطر گرفتن فاینانسهای بزرگ کار دشواری است. البته ناگفته نماند که مشکل تأمین مالی ما با بانکهای کوچک قابل حل است.
به هر حال اجرای برجام و لغو تحریمهای ایران بویژه تحریمهای نظام بانکی و برقراری مجدد شبکه سوئیفت اتفاق بسیار خوبی است که با هنر دیپلماتهای ایرانی به دست آمده است. این دستاورد درهای توسعه را فقط به روی صنعت پتروشیمی کشور باز نکرد و توسعه کل کشور را در پی خواهد داشت. با برداشته شدن تحریمهای بانکی و برقراری مجدد سوئیفت امکان ورود سرمایه خارجی به کشور و افزایش تبادلات تجاری فراهم شده است و بانکهای جهان میتوانند به ایران سرمایه تزریق کنند و این وظیفه ماست که از فرصت ایجاد شده تا حد ممکن استفاده کنیم.
تخمین میزنید اولین قرارداد چه زمانی امضا خواهد شد؟
بستگی به شرایط بینالمللی دارد و در هر تاریخ شرایط سیاسی تعیین کننده است. اما تصور میکنم حضور سرمایه گذاران و وام دهی بانکهای بزرگ به ایران به زودی در ماه های آتی اتفاق بیفتد، چراکه سرمایه گذاران بسیار علاقهمند هستند و ممکن است این علاقه آنها را وادار کند که ورود پیدا کنند.
فکر میکنید همکاری با کدام کشورها پیش از همه شکل بگیرد؟
ایتالیاییها بسیار جسور هستند و اسپانیاییها نیز بارها و حتی در دوران تحریم ابراز تمایل کردهاند که هرچه سریعتر همکاری را آغاز کنند. بنابراین فکر میکنم اولینها باشند. اما احتمالاً در پساتحریم هم تأمین فاینانس از چین اولویت اول صنعت خواهد بود. ناگفته نماند که ژاپن، کره، آلمان،هلند و شرکتی امریکایی نیز برای اجرای پروژه و همزمان تأمین مالی مذاکره کردهاند. در این مذاکرات شرکت آلمانی دو طرح ارائه داده که یکی 8 میلیارد یورو و دیگری 3 میلیارد یورو ارزش دارد.
توسعه صنعت پتروشیمی به چه میزان سرمایه نیاز دارد؟

ما حدود 70 میلیارد دلار منابع مالی نیاز داریم که باید از طریق فاینانس خارجی تأمین کنیم. بخش اندکی نیز از صندوق توسعه ملی و فروش محصولات تأمین خواهد شد اما بیشترین تمرکز ما روی سرمایهu2009گذاریهای مستقیم است که خارجیها باید آن را انجام دهند. شرکتهای بینالمللی باید در شرایط فعلی بهطور مستقیم سرمایه گذاری کنند و محصول را به عنوان بازگشت سرمایه و تضمین سرمایه گذاری خود بپذیرند. در قراردادهای جوینت ونچر، شرکت خارجی باید شریک بخش خصوصی داخلی شود اما در این روند یک مشکل وجود دارد. اگر کشورهای اروپایی آماده شوند که با بخش خصوصی داخلی شراکت کنند چه کسی بخش خصوصی داخلی را ضمانت میکند؟ البته به دنبال آن هستیم که راهی را پیدا کنیم تا «پمانتها» را فراهم کنیم. در این روش گارانتی دولتی یکی از متداول ترین گارانتیu2009هاست.
سال 95 را چگونه میبینید؟
سال 95 اولین سالی است که تحریمها بعد از مدتها برداشته شده است و من به فضای پسابرجام بسیار خوشبینم.در این سال برنامه داریم که حجم تولید از 45 میلیون تن به 50 میلیون تن برسد و برآورد میشود که ظرفیت تولید نیز به 70 میلیون تن میرسد که این مهم با بهره برداری از واحدهای کردستان، سنندج و پتروشیمی کاوه ممکن خواهد شد.
فکر میکنید اجرای طرحهای نیمه کاره که از دولت دهم به یادگار مانده است چه زمانی تمام شود؟
طرحهای نیمه کاره تا پایان برنامه ششم ادامه دارد. البته طرحهای جدید نیز همزمان شروع خواهند شد اما باید برای آنها سرمایه گذار پیدا شود. محل اجرای این طرحها نیز محل پیشنهادی سرمایهگذار خواهد بود. این درحالی است که طرحهای نیمه کاره هم سرمایهگذار دارند و هم زمین و خوراک. بنابراین باز هم اولویت با این طرحهاست./ایران