ایران مقصد سفرهای پر شمار دیپلماتهای شاخص جهان

ایران آنلاین / در کنار صفآرایی این هفته هیأتهای اقتصادی هلند، انگلیس و هند در تهران که در قالب برنامههای فشرده با مسئولان ایرانی انواع و اقسام توافقنامههای رنگارنگ سیاسی و اقتصادی را رقم زد، فدریکا موگرینی، مقام اول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم قرار است برای دومین بار راهی کشورمان شود. حضور این چهرههای بلندپایه سیاسی از کشورهای مهم و مختلف جهان در حالی ایران را در کانون رایزنیهای دیپلماتیک نشانده است که شکلگیری چنین فضایی بعد از انتخابات سرنوشتساز 92 که حکم به پیروزی حسنu2009روحانی به عنوان نماینده گفتمان اعتدال و تدبیر در عرصه داخلی و بینالمللی داد، رخدادی عجیب نبود. اگرچه در آغاز شکلگیری دولت روحانی، همچنان سایه چالش هستهای بر سر دولتمردان جدید هویدا بود با وجود این در میان کشورهای کوچک و بزرگ جهان هیچ کس معطل حل موضوع هستهای نماند. مقامات کشورهای مهم اروپا و منطقه به استقبال نگاه تازه تهران رفتند تا اتفاقی رقم بخورد که محافل سیاسی از آن به عنوان «موج بازگشت دوباره جهان بویژه اروپا به ایران» یاد کردند. موجی که بیش از آنکه براساس یک حرکت واکنشی و احساسی باشد برپایه سلسلهای از محاسبات عقلانی استوار بود. به این ترتیب هنگامی که روحانی در همان گام نخست حضورش در دولت و در پاسخ به آرایی که خواهان تغییر و تحول در مناسبات خارجی ایران با کشورهای جهان شده بودند، تلاش کرد در کنار بازسازی فرآیند امنیتیزدایی از سیاست خارجی و ایفای نقشی موازنهگر در منطقه، انگارههای مدیریت روابط با غرب و امریکا را هم متحول کند، در پایتختهای منطقه و اروپا همه چیز برای آغاز فصل جدید همکاری با ایران فراهم شد. تا دیگر کسی نه در لندن و نه در برلین و نه در رم و نه در کشورهای مهم و تأثیرگذار منطقه به جار و جنجال دشمنان ایران اعتنایی نکند.

جار و جنجالی که دیرزمانی به واسطه انتخابهای اشتباه دولت پیشین در میدان سیاست بینالملل شکل گرفته بود. بیاطلاعی یا بیاعتنایی دولت وقت به قوانین بازی جدید سیاست بینالملل باعث شد به مدت چند سال تهران به عضوی سرگردان در رقابت قدرتها تبدیل شود.
سرانی که به تهران آمدند
مسئولان دولت یازدهم با باور اینکه عصر امروز، زمانه چانهزنی و گفتوگو است و دولتها و ملتها وارد برههای شدهاند که دیپلماسی تبدیل به هنر چانهزنی و داد و ستد شده است، درهای دیپلماسی را به روی سیاستمداران و مقامات کشورهای مختلف جهان گشودند. صف بلند چهرهها و مقامات سیاسی برای حضور در تهران از همان تابستان 92 بسته شد. سلطان قابوس، پادشاه عمان اولین رهبر کشور عربی بود که به استقبال مواضع صلحجویانه روحانی رفت.
سلطان قابوس همان کسی بود که روحانی بعدها از تلاشهای میانجیگرانهاش برای حل اختلافات ریز و درشت ایران با کشورهای غربی بهره برد. سفری که مقدمهای شد برای حضور بعدی رؤسای جمهوری کشورهایی چون ترکیه، روسیه، چین، عراق، کویت، الجزایر، افغانستان و مقامات بلندپایه دیپلماتیک اروپا از جمله کاترین اشتون و جایگزینش فدریکا موگرینی و مقاماتی از نهادهای مهم بینالمللی از جمله سازمان ملل و آژانس بینالمللی انرژی اتمی که طی عمر کوتاه دولت یازدهم راهی تهران شدند. این در حالی بود که وزرای خارجه کشورهای بزرگ و کوچک اروپا و منطقه هم از جمله فرانسه، انگلیس، آلمان و ایتالیا بعد از حل موضوع هستهای برای حضور در تهران گوی سبقت را از یکدیگر ربودند. بویژه آنکه مسئولان ایرانی در جریان مذاکرات هستهای با هدف بهره گرفتن از قدرت مانور سیاسی کشورهای اروپایی در حل و فصل بحرانهای بینالمللی و استفاده از نفوذ سیاسی- اقتصادی آنها در مقابل امریکا و کم اثر ساختن فشارهای سیاسی و اقتصادی واشنگتن بویژه در زمینه پرونده هستهای، گسترش رابطه با اروپا را در دستور کار خود قرار داده بودند. از این رو بود که در دوره طلایی مذاکرات هستهای، گفتوگوهای ایران و 6 کشور 1+5 با نقشآفرینی فعال اروپاییها شکل دیگری به خود گرفت. چنین فضایی بود که سرانجام به توافق هستهای که به باور اغلب ناظران پیروزی جبهه صلح و اعتدال در پهنه بینالمللی بود و افزون شدن رفت و آمدهای مقامات اروپایی به تهران انجامید. اتفاقی که موگرینی، مسئول هماهنگ کننده 6 کشور طرف مذاکره ایران از آن به عنوان آغاز یک فصل ویژه در دنیای دیپلماسی یاد کرد، فصلی که همه جهان باید از مزایای آن بهرهمند شود.
نگاه جدی ایران به حل منازعات منطقه
اما رفت و آمدهای دیپلماتیک دولت یازدهم طی سه سال گذشته به کشورهای اروپایی و بازیگرانی که رابطه متقابل مطلوبی با ایران داشتند محدود نشد. حضور پرتعداد مقاماتی از کشورهایی چون عراق، ترکیه ، سوریه، کویت، امارات، عمان، قطر، لبنان، اردن، پاکستان، هند، عربستان، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان وحتی کشورهای دورتری چون آفریقای جنوبی، الجزایر، ژاپن، اندونزی، نشان از آن داشت که سیاست خارجی ایران به واقع تعامل با همه جهان را در دستور کار خود قرار داده است. تعاملی که ذیل شعار صلح و دوستی دولت یازدهم از سوی طیف گستردهتری از کشورهای منطقه و خارج از منطقه با استقبال متقابل مواجه شد و کشورهایی چون ترکیه، امارات یا حتی عربستان (تا پیش از مرگ ملک عبدالله) را که در دولت گذشته از ایران فاصله گرفته بودند با وجود ادامه یافتن برخی اختلافات اساسی به سوی ترمیم و حتی گسترش رابطه ترغیب کرد.
تا جایی که بارها مقامات کشورهای مذاکره کننده با تأکید ضمنی بر اینکه حل برخی بحرانهای منطقه بی حضور ایران ممکن نیست، رسیدن به توافق هستهای را مقدمه فراهم شدن شرایط برای ایفای نقش بیشتر ایران میخواندند. اینچنین بود که سیاست خارجی ایران علاوه بر تلاش برای حل چالش هستهای با قدرتهای بزرگ جهان، در جستوجوی راهکار برای حل بحرانهای مهم منطقه هم برآمد. سوریه، عراق و پس از آن تا حدودی یمن موضوعاتی بودند که نیاز به تحرک دیپلماتیک ویژه تهران داشتند و وزیر امور خارجه ایران حتی در بحبوحه چانهزنیهای هستهای با همتایان غربیاش سعی کرد با سفرهای متعدد به عراق، سوریه، ترکیه، روسیه و پاکستان که پنج کشور تأثیرگذار در این بحرانها به شمار میآمدند، نهایت تأثیرگذاری ایران را به منصه ظهور بگذارد. از میان این کشورها رایزنی و گفتوگو با کشورهایی که دیدگاههایی تا حدودی متفاوت از ایران داشتند، همانقدر اهمیت مییافت که حمایتهای فکری و مستشاری از متحدان منطقهای ایران. به این ترتیب در حالی که ایران تا پیش از روی کار آمدن دولت یازدهم که تحت تأثیر رویکردهای هیجانی دولت پیشین از مجموعه تلاشهای دسته جمعی برای حل موضوعات مهم منطقه از جمله سوریه کنار گذاشته شده بود، در نهایت به یک پای ثابت نشستهای بینالمللی صلح سوریه تبدیل شد و نگاه همه کشورهای غربی را متوجه نقش تأثیرگذارش برای به پایان رساندن بحرانهای مهم منطقه خود نمود./ ایران