عربستان و پازل چندوجهی قدرت در منطقه

ایران آنلاین /بنابراین، تحلیل بازیهای سیاسی کشورهایی همچون عربستان، مصر و ترکیه به عنوان کشورهایی که داعیه قدرت منطقهای در منطقه خاورمیانه و شمال آسیا هستند، از این قاعده کلی مستثنی نیست. اکنون با نگاهی به سابقه سفر رؤسای جمهوری مصر و ترکیه در اسفندماه سال گذشته به ریاض و همچنین سفر اخیر ملکسلمان به دوکشور مصر و ترکیه قابل فهم و ارزیابی منطقی است.
عربستان زخم خورده و درمانده از دوئل دیپلماسی ایران در منطقه راهی جز سرعت بخشیدن به موتور محرکه روابط منطقهای در جهت استراتژی خود ندارد و به همین دلیل، مصر و ترکیه را به عنوان دو قدرت کلیدی منطقه نشانهگذاری کرده است که سابقه اختلافات سیاسی بخصوص از مقطع سقوط مرسی به این سو، احتمال هرگونه نزدیکی و همکاری این دو کشور را تقریباً به صفر رسانده است.

با این حال، ملکسلمان مانور قدرت خود در منطقه بحرانزده «شامات» را از طریق پمپاژ کمکهای اقتصادی و فنی به قاهره هدایت کرده و با اتمام مأموریت 5 روزه خود در مصر هماکنون در نشست استانبول به آزمونِ آموزه اختلافافکنی بین ایران و قدرتهای منطقهای و ترمیم روابط خود با قدرتهایی از جمله مصر و ترکیه روی آورده است.
این احتمال که عربستان در این آزمون از مهره قاهره نقبی برای رسیدن به اهداف خود بسازد، چندان منتفی نیست؛ چراکه اقتصاد توریستی این کشور از اقدامهای تروریستی اخیر بشدت آسیب دیده و همچون ترکیه، در صورت تداوم تحرکات تروریستی، نمیتواند امیدی به داشتن ثبات و امنیت داشته باشد. نخستین نشانههای این علاقه در اظهارات سخنگوی وزارت امورخارجه مصر در پی دیدار ملکسلمان از قاهره است که از آنچه کمک تسلیحاتی ایران به انصارالله یمن از طریق راه دریایی میخواند، انتقاد و مواضع ایران را در تناقض با رویکرد عملیاش قلمداد کرد.

احمد ابوزید در همین راستا نگرانی کشورش را از رفتار منطقهای ایران اعلام کرد که به نظر میرسد این قبیل مواضع، آن هم بلافاصله پس از دیدار سلمان از قاهره، خرسندی و رضایت سعودیها را در پیداشته باشد. اما با وجود این، تأکید ایدئولوژیک ترکها بر حمایت از اخوانالمسلمین در برابر خط نظامی السیسی، در کنار روابط مناسب و مستحکم دیپلماتیک بین ایران و ترکیه، این امید را برای عربستان کمسو خواهد کرد و به نظر میرسد پادشاه عربستان حداقل یک ضلع مثلث ضد ایرانی خود را در استانبول جا خواهد گذاشت، اگرچه نزدیکی ایدئولوژیکی قاهره و آنکارا در حمایت از اخوان و توسعه آن در منطقه اساساً با ایدئولوژی سعودیها در حمایت و توسعه خط نفوذ وهابیت و جبهه نظامی آن داعش در منطقه و بخصوص در شامات در متضاد و در تناقض جدی است.

در همین حال، تجدید روابط ترکیه با اسرائیل که پس از قضیه کشتی مرمره در 2010 دچار قبض شده بود، احتیاط قاهره از نزدیک شدن به آنکارا را منطقی نشان میدهد. بخصوص که مواضع قاهره درخصوص منطقه با مواضع روسیه و ایران، بسیار همخوان و نزدیک است و از همین رو ترکیه از این رویکرد مصر بشدت نگران است.

در اینجا شاید بتوان این فرضیه را مطرح کرد که روابط مصر و ترکیه، میزانالحراره موفقیتهای عربستان در نفوذ به تصمیمسازیهای راهبردی قاهره و تغییر در رویکردهای منطقهای مصر و نیز همراهسازی قاهره و ترکیه در برابر مسائل منطقه از جمله بحران سوریه و یمن خواهد بود. همچنان که تاکنون مهمترین نشانه این ناهمراهی این بوده است که مصریها با وجود کمکهای هنگفت عربستان، از اعزام نیرو به یمن خودداری کردهاند.
به هرحال، ملک سلمان پس از احساس موفقیت در جهت به انزوا کشاندن حزبالله از طریق اعلام مواضع برخی کشورهای عربی مبنی بر قراردادن نام حزبالله در فهرست سازمانهای تروریستی و همچنین تعطیلی شبکه «المنار» توسط «نیلست»، از سفر خود به قاهره، توانسته ۲۴ توافقنامه و تفاهمنامه همکاری در زمینههای نظامی و اقتصادی با مصریها منعقد کند که مهمترین آن الحاق دو جزیره راهبردی «تیران» و «صنافیر» به خاک عربستان سعودی است.

اهمیت راهبردی توافق مربوط به این دو جزیره در دریای سرخ که در معاهده کمپدیوید جزو منطقه «جیم» محسوب شده و مصر اجازه هیچگونه حضور نظامی را در آنها ندارد و از همین رو نیروهای چندملیتی در این منطقه مستقر هستند، در این است که این جزایر راه ورودی و خروجی به خلیج عقبه را کنترل میکنند و در صورت مسدود شدن، میتواند به توقف فعالیتهای دریایی در بندر «ایلات» در اسرائیل منجر شود.

دبیر انجمن ایرانی روابط بینالملل

منبع:ایران