گام بلند در رابطه تهران- پرتوریا

ایران آنلاین / با وجود این «زوما» را در سفری که در آستانه بیست و دومین سالگرد برقراری رابطه ایران و آفریقای جنوبی انجام میشود، هیأت بلندپایهای از مقامات سیاسی و اقتصادی همراهی میکنند. دیدار با مقامات ارشد نظام و امضای چند سند اقتصادی و تجاری بین مقامات دو کشور، از جمله برنامههایی است که برای این سفر پیشبینی شده است. 6 نفر از وزیران کابینه و حدود 80 الی 100 نفر از فعالان اقتصادی آفریقای جنوبی هیأت همراه رئیس جمهوری آفریقای جنوبی به ایران را تشکیل میدهند.
روابط دو کشور ایران و آفریقای جنوبی طی نیم قرن گذشته فراز و فرودهای متعددی را تجربه کرده است. تا سالهای پیش از انقلاب اسلامی ایران و با وجود تسلط رژیم نژادپرستانه آپارتاید بر آفریقای جنوبی، روابط گسترده سیاسی و اقتصادی میان دو کشور وجود داشت. اما با وقوع انقلاب در ایران و قرار گرفتن سیاست حاکم در ایران بر مدار مبارزه و مخالفت با آپارتاید و حمایت از مبارزات ضد نژادپرستانه مردم آفریقای جنوبی، روابط دو کشور برای نزدیک به دو دهه قطع شد و این انقطاع تا 20 اردیبهشت 1373 ادامه داشت.

پیروزی مبارزات مردم آفریقای جنوبی به رهبری «نلسون ماندلا» و لغو آپارتاید نقطه عطفی بود که روابط جمهوری اسلامی ایران و دولت غیر نژادی آفریقای جنوبی را به دوران جدیدی رهنمون شد و یک بار دیگر آفریقای جنوبی را در ردیف شرکای اقتصادی و مشتریان نفتی ایران قرارداد. ماندلا که به دلیل مبارزات آزادیخواهانهاش در ردیف شخصیتهای قابل احترام برای جامعه انقلابی ایران ایستاده بود، گرچه در دوران ریاست جمهوریاش طی سالهای 94 تا 99 میلادی به ایران سفر نکرد، اما پیش و پس از آن دوران میهمان مقامات عالی ایران شد.

پس از آن اگرچه «تابو امبکی» و «گالیما موتلانته» رؤسای جمهوری پیشین آفریقایجنوبی سفری به ایران نداشتند اما همکاری اقتصادی دو کشور افزایش چشمگیری یافت.

تا آنجا که علاوه بر برقراری خط کشتیرانی میان بندرعباس به بندر «دوربان»، حجم مبادلات تجاری دو کشور از 11/3 میلیون دلار در سال 1374، به بیش از 106 میلیون دلار در سال 1379 افزایش یافت. اما آنچه در حدود یک دهه از آغاز مجدد روابط دو کشور شکل گرفته بود با گره افتادن بر پرونده هستهای ایران و تصویب تحریمهای ظالمانه علیه ایران از سوی شورای امنیت تغییر یافت. چنانکه به اذعان معاون عربی و آفریقای وزارت خارجه ایران از جایگاه یکی از 10 شریک تجاری بزرگ آفریقای جنوبی و تأمین کننده 25 درصد نیاز نفت خام پالایشگاههای این کشور خارج شد و در سال 2012 شرکتهای پالایشگاهی آفریقای جنوبی که جملگی خارج از اختیار دولت بودند، به دلیل وجود تحریمها، خرید نفت از جمهوری اسلامی ایران را متوقف کردند.
از این منظر سفر امروز «جاکوب زوما»، رئیس جمهوری آفریقای جنوبی به ایران و قراردادهای اقتصادی، بازرگانی و سیاسی را که قرار است میان دو کشور منعقد شود باید به مثابه پژواک «برجام» در روابط ایران با یکی از تأثیرگذارترین کشورهای قاره آفریقا تلقی کرد. زیرا آفریقای جنوبی به لحاظ موقعیت خاص جغرافیایی و عضویتش در سازمان جهانی تجارت میتواند دروازه خوبی برای ورود کالاهای ایران به بازار جنوب آفریقا باشد و در مقابل ایران با موقعیت ویژهاش در حاشیه خلیج فارس میتواند پل عبور تولیدات آفریقای جنوبی به بازار آسیای میانه قرار گیرد. توسعه رابطه با آفریقای جنوبی در دولت یازدهم از اولویت ویژهای برخوردار شد.

مقامات پرتوریا نیز با تغییر دولت در ایران و متأثر از روند حل مسأله هستهای تمایل گستردهای به توسعه روابط خود با تهران نشان دادند. چنانچه «متیه نکونا ماشابانه»، وزیر امور خارجه آفریقای جنوبی در سالهای 93 و 94 به ایران سفر کرد و علاوه بر او، برخی دیگر از وزیران دولت زوما نیز سفرهایی به ایران داشتهاند./ایران