چرا حساسیت عمومی به مسائل زیست محیطی اندک است

ایران آنلاین /اینکه هنوز شاهدیم سواران، زبالههایشان را از خودروهایشان به بیرون پرت میکنند، اینکه تفرجگاههای طبیعیمان پر از زباله است، آب را بیرویه مصرف میکنیم یا استفاده بهینه از انرژی را یاد نگرفتیم به درک نکردن صحیح از طبیعت و منابع برمیگردد. درک تعامل انسان و محیط زیست پیرامونش، کلید اساسی برای حل معضلات زیست محیطی است.
عموماً مسائل محیط زیستی به عنوان مسائل بدخیم (Wicked problems) شناخته میشوند که به سادگی نمیتوان آن را تعریف کرد و راه حل سر راستی ندارند. این گونه مشکلات را صرفاً با دیدگاه فنی و مهندسی نمیشود حل کرد بلکه باید با یک گفتمان بین رشتهای آن را شناخت و راه حل ارائه داد. یکی از مهمu2009ترین گفتمانها مربوط به جامعه شناسی است تا مشکلات محیط زیستی را در بستر اجتماعی آن شناسایی و مدیریت کند. هر چند جامعه شناسی کمی دیر وارد حوزه محیط زیست شده است اما تا به امروز گامهای استواری در فهم رابطه بین جامعه و طبیعت برداشته است.

جامعه شناسی محیط زیست سعی دارد تا با تئوریها و نظریههای جامعه شناختی، تعامل انسان و طبیعت را تفسیر و تحلیل کند. برای مثال اینکه چرا مردم به مسائل زیستمحیطی حساسیت کمی دارند، پرسش مهمی است که جامعه شناسی محیط زیست سعی بر تحلیل آن دارد. برای مثال در مقایسه با بسیاری از مسائل به ظاهر پیش پا افتاده روزمره که گاهی بازتاب وسیعی در جامعه پیدا میکنند چرا مرگ تالابها آن گونه که باید واکنش مناسبی در جامعه ندارد.

در همین راستا، جامعه شناسان محیط زیست این موضوع را بررسی میکنند که چرا بعضی از مسائل زیست محیطی به عنوان مشکلات اضطراری در نظر گرفته میشوند در حالی که مسائل دیگر جدی گرفته نمیشوند.
در نگاه جامعه شناختی به مسائل محیط زیستی، باورهای آدمها مهم هستند تا حقایق علمی. گاهی درک یک مشکل محیط زیستی به نگرش و باورهای انسان مربوط میشود و ربطی به حقایق علمی که توسط دانشمندان و محققان منتشر میشود ندارد. برای مثال تغییرات آب و هوا و گرمایش جهانی که این روزها مسأله روز محیط زیستی دنیاست، تا مدتها کسی آن را باور نداشت. این ناباوری هنوز هم وجود دارد که اصطلاحاً به آن سندرم کاساندرا گفته میشود. در افسانههای یونان باستان، کاساندرا نمادی از پیشگویی درست است که کسی آن را باور نمیکند.

برای همین به کارشناسانی که در ابتدا حرف گرمایش جهانی را میزدند کاساندرای تغییرات اقلیم لقب نهادند که باوجود پیشگویی درست آنان، آنچنان که باید جدی گرفته نشدند یا نمیشوند. برای همین، شناخت باورها و نگرش افراد و تغییر آنها مهمu2009ترین گام برای حل مشکلات محیط زیستی است. اگر همین الان از کارشناسان و مردم به طور جداگانه پرسیده شود 10 مشکل مهم محیط زیستی را به ترتیب اولویت نام ببرند بدون شک تفاوت اساسی خواهد داشت.

چرا که یکی به حقایق علمی نگاه دارد و آن یکی به برداشتها و باورهای خود. بنابراین اگر تنها گفتمان فنی و مهندسی در حل معضلات محیط زیستی نقش داشته باشد مشکلات حل نخواهد شد همچنانکه مثالهای فراوانی در کشور ما وجود دارد که باوجود زحمات فراوان در بخش فنی و مهندسی، مشکلات همچنان پابرجاست. بنابراین گفتمان جامعه شناختی در جای خود، در فهم دقیق ریشههای این مشکلات مهم و ضروری است که باید بیش از پیش جدی گرفته شود.
جامعه شناسی محیط زیست در یکی از نظریههای خود جامعه مخاطرهآمیز را پیش روی ما تصویر میکند که در آن مخاطرات زندگی رو به افزایش است و امور اجتماعی و امور محیط زیستی تفکیک پذیر نیستند. معرفی تئوریها و نظریههای جامعه شناسی محیط زیست در این مقاله کوتاه نمیگنجد اما با فهم از آنها میتوان چنین نتیجه گرفت که مسائل محیط زیستی در درجه اول ماهیت بین رشتهای دارد و نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی در شناخت و مدیریت آنها پر رنگ و اساسی است.
آرمان و هدف در نهایت این است که هر کدام از ما به یک شهروند زیستمحیطی تبدیل شویم که جهان پیش روی خود را با فهم درست از منابع و طبیعت از هر گونه مخاطره نجات دهیم و محیطی امنتر برای خود و آیندگان تبدیل کنیم.

جامعه شناس محیط زیست

منبع:ایران