نیازمند یک نظریه جدید درباره ایران هستیم

ایران آنلاین / دومین سمپوزیوم مناسبات ایران- قفقاز، 4 بهمن ماه در محل وزارت کشور با حضور صاحبنظران روابط بینالملل و علوم سیاسی برگزار شد. در بخش پایانی این سمپوزیوم دکتر سید جواد طباطبایی درباره مناسبات جدید در منطقه خاورمیانه و جایگاه ایران در این بین و ظرفیتهایی که در منطقه وجود دارد، سخنرانی کرد.
طباطبایی نخست با بیان اینکه موضوع ایران بحثی قدیمی است اما در هر دورهای با توجه به مقتضیات آن دوره فهمیده و توضیح داده شده است، گفت: «ایران همواره به عنوان یک حوزه فرهنگی بسیار بزرگ مطرح بوده است. در دههها و سالهای اخیر اتفاقاتی در داخل و خارج ایران افتاد که باعث شد تا بار دیگر درباره ایران و اینکه چرا ایران نیازمند یک نظریه است، بحث کنیم.»
وی که تلاش میکرد با فاصله گرفتن از دیدگاه تاریخی، سیاسی و فرهنگی، بحث خود را از نظرگاه «استراتژیک» تبیین کند، گفت: ظهور نیروهای جدید در منطقه به ما نشان میدهد ایران نمیتواند منافع و مناسبات استراتژیک خود را بر مبنای تعاریف پیشین استوار کند. اتفاقات مهمی در منطقه در حال وقوع است. در این راستا باید به موقعیت ایران در منطقه در مواجهه با عربستان، ترکیه، قفقاز و دیگر کشورهای منطقه اندیشید.
او با متمایز کردن مرزهای «ایران سیاسی» از مرزهای «ایران بزرگ فرهنگی» گفت: قفقاز برای ایران بزرگ فرهنگی بسیار مهم است. مرزهای ایران بزرگ فرهنگی آن مرزهایی بود که وجود داشت. در منطقه اگر میخواهیم از خودمان دفاع کنیم، باید وارد مناسباتی شویم و بهترین منطقهای که میتوانیم با آنها وارد مناسبات شویم، قفقاز است.
طباطبایی در ادامه بحث خود بر سیاستهای استراتژیک ترکیه در منطقه متمرکز شد. به زعم او، ما با ترکیه به لحاظ تاریخی مناسبات پیچیدهای داشتهایم و آنچه امروز در ترکیه اتفاق میافتد با آنچه در ایران به وقوع میپیوندد، ربطی وثیق دارد.
کاری که امروز اردوغان انجام میدهد هرچند به لحاظ دینی در حال شکست است اما به لحاظ ملی موفقیتآمیز است؛ ترکیه به دنبال ایجاد امپراتوری بزرگ ترکی در کنار ایران است تا آن را سنگری برای خود کند، البته به زعم طباطبایی، این کار امروزه عمل دشواری است. عضو مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی تصریح کرد زبان فارسی از قدیمیترین و استوارترین زبانها است. فارسی قدیمیترین زبان جدید دنیا است، یعنی از هزار سال پیش ما چنین حرف میزنیم و چنین مینویسیم و فقط چنین زبانهایی هستند که به «زبانهای فرهنگی بزرگ» تبدیل شدند.
طباطبایی در بخشی از سخنان خود به موقعیت ترکیه در منطقه و رقابتش با ایران بزرگ فرهنگی اشاره کرد و گفت: امروزه کار مهمی که ترکیه انجام میدهد، ارائه یک زبان استاندارد است با این کار، ترکیه در پی این است تا زبانهای ازبکی، قرقیز، تاتار، ترکمن و... را به زبانی که محصول دوران آتاتورک است، نزدیک کند. این برای ما بسیار تأمل برانگیز است.
کوشش اردوغان بر این است که بازار مشترک بزرگی در منطقهای وسیع ایجاد کند و بتدریج از این طریق، امپراتوری ترکیه بزرگ را با ایجاد زبان و فرهنگ معیار شکل دهد.
وی مجدداً به ضرورت ارائه یک نظریه در باب ایران تأکید نهاد و گفت: «ایران در گذشته یک تئوری بود که ما به صورت غریزی آن را حفظ کرده بودیم و با آن فکر میکردیم، اما امروز مسائل استراتژیک خبر از بروز اتفاقاتی در منطقه میدهد که باید در این زمینه هشیار باشیم و به یک نظریه برای ایران فکر کنیم.»