استقبال از راه اندازی موزه های کوچک خانگی

ایران آنلاین / آنطور که «محمدرضا کارگر» میگوید، این آمار در پروسه زمانی کوتاه مدت و در نتیجه بازبینی آیین نامه و قوانین موزه داری، تسهیل در ایجاد موزههای نوین و مشوقهای جدید دولت برای مجموعه داران خصوصی به دست آمده است. تغییرات بنیادی در ساختار موزهداری کشور سبب شده که مجموعه داران خصوصی دیگر کشورها نیز دست همکاری به سوی سازمان میراث فرهنگی ایران دراز کنند.

تقویت اندیشه ایجاد موزههای خصوصی

نزدیک به 80 سال از عمر موزهداری در ایران میگذرد و با گذشت 8 دهه تنها 21 موزه خصوصی در کشور تأسیس شده است. در سالیان گذشته، ساختار از هم گسیخته میراث فرهنگی و تمایل اندک مجموعه داران به راهاندازی موزه، باعث پراکندگی و ابهام در سرنوشت اموال فرهنگی و تاریخی در اختیار بخش خصوصی شد. اداره کل موزههای کشور با روی کار آمدن دولت جدید و احیای بخشهای آسیب دیده، تلاش میکند، مسیر ناهموار موزهداری خصوصی را برای مردم و مجموعه داران هموار کنند.
محمدرضا کارگر مدیرکل موزههای کشور به « ایران» میگوید: با اینکه بیش از چند دهه از عمر و شکلگیری موزههای خصوصی در دنیا نمیگذرد، ایران توانسته است در دو سال اخیر رشد چشمگیری در این حوزه داشته باشد. به گفته او، ایران در مقایسه با بسیاری از کشورها سرزمینی متفاوت است و همین تفاوت در پدیده موزهها مشاهده میشود.
چند دهه است که به گفته کارگر، موزهداری جهان به راهاندازی موزههای خصوصی، تمایل یافته و در یکصدسال اخیر موزههای خصوصی بسیاری در کشورهای مختلف راهاندازی شده است. پدیده موزههای خصوصی و توجه به مجموعهداری در ایران اما سابقهای طولانی دارد.
آنطور که مدیرکل موزهها و اموال منقول در سازمان میراث فرهنگی میگوید: جمعآوری مجموعه عظیم مرحوم حاج حسین ملک و وقف آن به آستان قدس رضوی یا مجموعه آیتالله نجفی در قم که بخشی از آن اکنون تبدیل به کتابخانه شده و بخش مهمی نیز تبدیل به موزه شده است، نشانه وجود اندیشه ایجاد موزه از سالهای دور در ایران است که به شکل سنتی در قالب وقف در ایران آن زمان رواج داشت.
کارگر ایجاد موزههای خصوصی در ایران را فعالیت جدید نمیداند و میگوید: اندیشه ایجاد موزه به شکل شخصی به قرنها قبل باز میگردد و یک پدیده کاملاً تاریخی است. در گذشته افرادی وجود داشتند که مجموعههایی را جمعآوری میکردند و در یک مکان مشخص در معرض نمایش قرار میدادند. حتی نمایش مجموعههای فرهنگی آنها برای میهمانان خاص یا برای عموم مردم در روزهای خاص نیز معمول بود. بنابراین ماهیت ایجاد موزه خصوصی امری فطری در فرهنگ ایرانی از گذشتههای دور بود.
او موزهداری خصوصی به شکل فعلی در ایران را البته مبحثی تازه میداند که در قالب نوین طراحی شده و با قوانین خاص و ضابطهمند ایجاد شده است.
کارگر میگوید: درحال حاضر این نوع موزهداری را به عنوان یک پدیده اجتماعی و تاریخی که در ایران ریشه دیرینه داشت، قانونمند و منضبط کردیم و حتی مشوقهایی نیز برای آن در نظر گرفتیم.
به گفته وی، همانطور که آموزش در ایران با تشکیل وزارت آموزش و پرورش شکل نگرفت بلکه، قرنها در ایران رواج داشت و تنها با تشکیل وزارت آموزش و پرورش و تصویب قانون شکل مدرن و منضبط یافت، پدیده موزههای خصوصی نیز همین روند را طی کرد.
کارگر در پاسخ به این پرسش که دولت تا چه اندازه توان ایجاد و تأسیس موزه در ایران دارد؟ میگوید: در حوزه موزه و موزهداری صدها موضوع وجود دارد که تنها دولت متولی آنها نیست. به عنوان مثال، تمام موضوعاتی که پیرامون ما وجود دارد از کشاورزی تا صنعت و برند، میتوانند موزه داشته باشند. ریسندگی در حوزه صنعت خود از میراث و تاریخ برخوردار است و قابلیت تبدیل شدن به موزه را دارد. پزشکی، ورزش، غذا و صدها حوزه دیگر نیز یکباره به وجود نیامدهاند و دارای گذشته هستند. همه این موارد میتوانند در قالب موزههای علمی، هنری و صنعتی فعالیت کنند.
او با طرح این موضوع که میتوان حتی به تعداد هنرمندان کشور نیز موزه داشت، میگوید: میتوان به تعداد مشاهیر، نویسندگان و حتی شخصیتهای سیاسی و اجتماعی نیز موزه دایر کرد. در این نگاه نیز اگر دولت حتی تمامی فعالیتهای خود را تعطیل کند و بخواهد موزه بسازد، باز هم قادر به انجام آن نیست.
مشارکت مردمی در تأسیس موزههای خصوصی
مدیر کل موزههای کشور تنها راهکار برداشتن موانع تشکیل موزههای خصوصی در کشور را مشارکت مردم میداند. او معتقد است، مسائل میراث فرهنگی بدون همکاری مردم امکان حل شدن ندارد. چون آنچه مردم میتوانند جمعآوری کنند با آنچه دولت بخواهد گردآوری کند، قابل مقایسه نیست. اگر قرار است راجع به میراث ورزش، مجموعههای فرهنگی جمعآوری شوند، قطعاً این اقدام با همکاری مردم ممکن است. چون آنها در این زمینه بسیار جلوتر و قویتر از دولت عمل میکنند. حتی در حوزه فرش، مجموعه دارهایی وجود دارند که صاحب فرشهای نفیس هستند. آقای حسین جانی یکی از همین مجموعه دارهای خصوصی فرش است که نزدیک به 200 تخته فرش موزهای در اختیار دارد که ما حتی یک نمونه از آنها را در موزه فرش نداریم. بنابراین مردم هستند که میراث فرهنگی خود را تولید، خلق، نگهداری و محافظت میکنند.
استراتژی جدید سازمان میراث فرهنگی بر مشارکت مردمی استوار شده است و محمدرضا کارگر مدیرکل موزهها و اموال منقول سازمان میراث فرهنگی میگوید که این سازمان به جای توجه و تلاش برای ایجاد و تأسیس موزههای دولتی درصدد است، افراد حقیقی و حقوقی را تشویق به ایجاد موزه کند.
به گفته او، زمانی که موضوع اقتصاد مقاومتی مطرح شد، اداره کل موزههای کشور برنامهریزی خود را بر نقش مردم در حفاظت از میراث فرهنگی متمرکز کرد. در مورد موزهها نیز وقتی راهاندازی موزههای خصوصی از عهده دولت خارج شود و مردم عهده دار آن شوند، دولت میتواند به جای تحمل هزینههای سنگین ایجاد موزه، کمکهای بلاعوض مادی و معنوی به موزههای خصوصی اختصاص دهد. کارگر حتی معتقد است که درشرایط کنونی، بودجهای که قرار است به تأسیس موزههای دولتی اختصاص بیابد بهتر است برای راهاندازی موزههای خصوصی در اختیار مردم قرار داده شود. او میگوید: حتی در طول تاریخ نیز مردم بودند که میراث خود را حفظ کردند و بدین ترتیب اینکه دولت بخواهد تنها متولی فرهنگ مردم باشد اشتباه است.
کارگر یکی از اهداف اداره کل موزههای و اموال منقول سازمان میراث فرهنگی را برای ارتقای موزهداری خصوصی، ترغیب بخشهای حقوقی در شرکتهای خودروسازی، صداوسیما و شهرداریها و همچنین افراد حقیقی به ایجاد موزههای تخصصی و شخصی خواند و گفت: نخستین اقدامی که در این خصوص انجام گرفت، بازبینی قوانین و آیین نامههای تأسیس موزه بود. به تأکید مدیر کل موزههای کشور درحال حاضر مشوقهایی برای مجموعهداران و علاقهمندان به تأسیس موزه در نظر گرفته شده تا درکنار اماکنی که به موزه تبدیل میشوند، رستوران، فروشگاه و کافی شاپ نیز تعبیه شود. همچنین ایجادکنندههای موزههای خصوصی میتوانند با اتکا به قانون معافیت مالیاتی برای فعالیتهای فرهنگی از پرداخت عوارض معاف شوند.
کارگر اما در پاسخ به این پرسش که آیا با تسهیلات ارائه شده و حتی بازبینی قوانین و آیین نامهها، موزههای خصوصی موفقتر از موزههای دولتی عمل کردهاند؟ گفت: موزههای خصوصی حداقل در کمیت از موزههای دولتی جلوتر هستند و تعداد موزههای خصوصی که در حال تأسیس است از موزههای دولتی بیشتر است.
مجوز فروش بلیت در موزههای کوچک خانگی
براساس آماری که مدیرکل امور موزهها و اموال منقول فرهنگی در سازمان میراث فرهنگی به ایران میدهد، درحال حاضر 61 موزه خصوصی فعال در سطح کشور وجود دارد که از این تعداد 40 موزه تنها در دو سال اخیر ایجاد شده است.
براساس این آمار، اکنون در سطح کشور 560 موزه فعال وجود دارد که از این تعداد 61 موزه متعلق به مجموعهدارها و خصوصی است. آنطور که کارگر گفته است، آمار دو سال اخیر موزههای کشور نیز بیانگر آن است که رشد بیسابقه آمار راهاندازی موزههای خصوصی در یک پروسه زمانی کوتاه صورت گرفته است.

کارگر درباره تأثیر بازبینی قوانین مرتبط با راهاندازی موزه در کشور و ارائه مشوقهای دولتی به موزههای خصوصی در رشد این آمار هم میگوید: یکی از دلایل رشد موزههای خصوصی مدیون تسهیل قوانین ایجاد موزه است. حالا اگر مردم بخواهند یک موزه حتی در فضای کوچک 5 یا 6 متر ایجاد کنند از نظر سازمان میراث فرهنگی هیچ اشکالی ندارد. به گفته او، اداره کل موزهها در گذشته برای اعطای مجوز موزه، استانداردهای سختگیرانه داشت. به طوری که برای تأسیس یک موزه باید فضای مطلوب با دسترسیهایی همچون پارکینگ و غیره ایجاد میشد اما امروز دیگر اینگونه نیست و هر فرد به هر طریقی که علاقهمند باشد میتواند یک موزه با محدودیتهای متفاوت ایجاد کند. در نگاه جدید موزهای کشور حتی یک شخص میتواند در یک اقدام فرهنگی با یک کتاب شاخص اقدام به ایجاد موزه کند.
آنطور که مدیرکل موزهها و اموال منقول فرهنگی میگوید: در ایتالیا موزههایی با ابعاد 12متر وجود دارد و یکی از افــــــــــتخارات این موزهها این است که مالک کوچکترین موزههای دنیا هستند. در مقابل چنین موزههایی البته موزه آرمیتاژ نیز قرار گرفته است.
از نگاه محمدرضا کارگر، هر موزهای ظرفیتها و مخاطبان خاص خود را دارد و به همین دلیل نیز اداره کل موزهها مانع تحقق آرزوی مردم در ایجاد موزههای کوچک نمیشود.
او میگوید: در نگاه جدید مردم میتوانند حتی با یک ویترین کوچک در خانهشان اقدام به ایجاد موزه کنند. حتی میتوانند با هر مبلغی که بخواهند اقدام به فروش بلیت کنند تا علاقهمندان به آثار موزهای، بتوانند از اثرشان دیدن کنند و هیچ مانعی برای این کار وجود ندارد.
در چشمانداز جدید موزهای در کشور آنطور که نهاد متولی موزه و موزهداری در ایران اعلام کرده است، خانوادههای ایرانی میتوانند حتی با ظرفیت اندک به جذب مخاطب برای دیدار از آثار موزهای خود کنند و اگر جذب مخاطب برای موزههای کوچک در کشور اتفاق بیفتد آنزمان و به گفته محمدرضا کارگر، اداره کل موزههای کشور از آن به عنوان یک موفقیت بزرگ یاد میکند./ایران