تندرویu202fها و حاشیهu202fسازیu202fها «ایران هراسی» را تقویت میu202fکند

ایران آنلاین / موضوعی که انتقاد رئیس جمهوری از هجمه مخالفتهای مستمر تندروها را برانگیخته است. روحانی شنبه شب گذشته در جمع دستاندرکاران برجام و دستگاه دیپلماسی، برجام را کمهزینهترین راه رسیدن به منافع ملی دانست و کارشکنیها و انتقادات هدفمند برخی گروهها را دستمایه بهانه دشمنان برای اجرای دوباره پروسه ایرانهراسی توصیف کرد.

این فشارها علیه دولت در حالی است که پیش از این، چالش هستهای که بر تمام زوایای سیاست خارجه ایران سایه انداخته بود نه تنها به ظهور یک اجماع بیسابقه میان دولتهای جهان علیه ایران منجر شده بود، بلکه دشمنی با ایران در صحنه سیاست داخلی کشورها را نیز به تنها نقطه مشترک میان احزاب مخالف و رقیب تبدیل کرده بود. اما نگاه جدید روحانی به پشتوانه آرای مردمی به سیاستورزی او در عرصه بینالمللی نقشه راهی را برای مذاکرات ترسیم کرد که نهایتاً مسیر تازهای را برای رسیدن به برجام و لغو متعاقب تمام قطعنامههای الزامآور شورای امنیت - با اجماع کامل بینالمللی - باز نمود. موفقیتی که خوشایند مخالفان داخلی و خارجی دولت قرار نگرفت. اینچنین بود که بعد از ناکامی سناریوهای متعدد برای به بنبست کشاندن مذاکرات هستهای، این بار برجام و کارشکنی در اجرای آن به هدف اول تندروها تبدیل شد و آنها علیرغم حمایت گسترده افکار عمومی، مسئولان ارشد نظام، مراجع عظام تقلید و عالیرتبگان سیاسی کشور از دستاورد هستهای، آشکارا و پنهان علیه دولت و تیم هستهای حاشیهسازی کردند.

تخریبگران پس از برجام و در حالی که هنوز اجرایی شدن آن به میانههای سال نرسیده بود دور تازه تحرکات خود را با توسل به این تاکتیک کهنه آغاز کردند که آیا برای باز کردن گرههای اقتصاد ایران از دست برجام کاری ساخته است یا نه؟ مخالفان دولت تحت لوای این شعار کوشیدند تا با افزون کردن انتظار افکار عمومی از دستاوردهای اقتصادی توافق هستهای در کوتاهمدت و دامن زدن به مشکلات خارجی اجرای آن تحت تأثیر دشمنی دیرینه ایران و امریکا، مشروعیت برجام و عملکرد دولت را با چالش روبهرو سازند.

آنها بدون آنکه بگویند برای مذاکره و برجام چه گزینه دیگری در آستین دارند تلاش کردند تا با میدانداری گسترده و بحرانسازی در عرصه دیپلماتیک، فضای مسالمتآمیز بعد از رسیدن برجام را به یک جریان معکوس علیه دولت تبدیل کنند و دیپلماسی عمومی آن را برای تثبیت شکست پروسه ایرانهراسی ناکام بگذارند. مخالفخوانیهایی که به گفته صاحبنظران میتواند بار دیگر به بیاعتمادی در عرصه بینالمللی و ناکامی ایران در رسیدن به اهداف اقتصادی پس از برجام منجر شود.
دامن زدن به انتظارات افکار عمومی
کمتر مقامی در دولت است که بر این باور نباشد با دستیابی به برجام اگر مردم تغییر محسوسی مشاهده نکنند یا تنگناهای سیاسی و اقتصادی که در گذر سالها فشار و تحریم به وجود آمده است، جای خود را به گشایشهای محسوس و دستاوردهای ملموس ندهد، حس امید و اعتماد از جامعه رخت خواهد بست و پیامدهای گستردهای از جمله بیاعتمادی به نظام را به دنبال خواهد داشت. از منظر صاحبنظران یکی از مهمترین ملزومات رسیدن به این هدف، گذر زمانی طولانی برای احیا و ترمیم اقتصاد ترکخورده ایران است.

این در حالی است که پیگیری مطالبات مردمی از رهاورد برجام دستمایه فضاسازی مخالفانی قرار گرفته است که درصدد هستند با دامن زدن به انتظاراتی ورای واقعیت، برجام را در گرهگشایی از معیشت مردم و پیگیری مطالبات بحق آنها راهی شکستخورده توصیف کنند. علی خرم، دیپلمات سابق کشورمان با بیان اینکه در دوره اوجگیری تنش هستهای ایران و قدرتهای بزرگ، کشورمان را در وضعیتی قرار داده بودند که اجازه نمیدادند بیش از یک میلیون بشکه نفت صادر کند، به تشبیه موقعیت ایران با عراق در دوره تحریمهای شورای امنیت پرداخت و به «ایران» گفت: «قدرتهای شورای امنیت در صدد بودند تا در جریان چالش هستهای، همان سیاست نفت در برابر غذا که دیرزمانی علیه عراق اعمال کرده بودند، درباره ایران نیز به کار ببرند. سیاستی که منجر به شکلگیری شبکهای از دلالان نفتی و سوءاستفادهکنندگان از تحریمها شد و بیش از پیش به بروز بحران اقتصادی در ایران دامن زد.»

خرم در ادامه با بیان اینکه ترمیم این مشکلات و رفع و رجوع ساختاری آن، سالها وقت لازم دارد، افزود: «همان کسانی که از فضای تحریمها نهایت بهرهبرداری را کردند در شرایط کنونی که کشور از انزوای سیاسی و اقتصادی خارج شده میخواهند با دامن زدن به مشکلات اقتصادی، فضا را برای اجرای برنامههای دولت در دوره پسابرجام متشنج کنند. همان مشکلاتی که خودشان هم در ایجاد آن سهم بسزایی داشتند.» وی در ادامه با تأکید بر لزوم هوشمندی دولت در مقابله با ایجاد انتظارات غیرواقعی در دوره کوتاهمدت پس از دستیابی به توافق تصریح کرد: «دولت باید مردم را متوجه این واقعیت کند که بازسازی اقتصادی که در نتیجه سالها سیاست اشتباه دولت قبل و تحریمهای ویران کننده، تخریب شده است، نیازمند سالها وقت است و مردم نباید در این شرایط تحت تأثیر فضاسازی تندروها قرار گیرند.»
بحرانسازی برای تخریب برجام

فضاسازی مخالفان علیه برجام و ناکام معرفی کردن ایران در رسیدن به اهدافش در دورهای که تحریمهای اقتصادی برداشته شد، در حالی بود که به گفته ناظران سیاسی، این فضاسازیها تنها به موضعگیری محدود نمانده و برخی تحرکات داخلی هم به بروز بحران و هزینهسازی برای دستگاه دیپلماسی انجامید. فریدون مجلسی، کارشناس مسائل بینالملل به «ایران» گفت: «در آستانه رفع تحریمها و در شرایطی که ایران بیش از هر زمان دیگری باید به عنوان یک محیط امن و با ثبات برای سرمایهگذاریهای خارجی و بانکها و مؤسسات مالی بینالمللی معرفی شود، فضاسازی و ایجاد تنش با همسایگان و بعضاً کشورهایی که پیش از این رابطه خوبی با ایران نداشتند، بخصوص ماجرای حمله به سفارت عربستان در تهران، به دشمنان خارجی ایران کمک مؤثری میکند که ایران را همچنان یک عنصر خطرناک برای صلح و آرامش معرفی کنند.»

به گفته وی «این اتفاقات بیش از هر عامل دیگر از جمله کوتاهی امریکا در همکاری کامل با ایران باعث میشود که کشورمان نتواند از ثمره برداشته شدن تحریمها بهره ببرد.» مجلسی تأکید کرد: «کسانی که این گونه علیه برجام میتازند، خود را در حاشیه امن میبینند و دولت باید دست آنها را برای مردم رو کند.»
دلایل سهگانه مخالفت با برجام
از سوی دیگر نگرانی از اینکه موفقیت در دستیابی به برجام به تقویت پایگاه اجتماعی رئیس دولت یازدهم در کشور منتهی شود، موضوعی است که ناظران سیاسی آن را به عنوان یکی از مهمترین دلایل مانعتراشیهای مخالفان برجام میدانند. در این راستا مخالفان بر این باورند که اگر دولت روحانی در هر کدام از اهداف مورد نظر خود موفق شود، پایگاه اجتماعیاش دوچندان تقویت شده و احتمالاً منجر به قدرت گرفتن دوباره او در انتخابات ریاستجمهوری آینده خواهد شد، بنابراین آنها در تلاشند تا دولت در همه عرصهها بویژه سیاست خارجی، ناکام بماند. صادق زیباکلام، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاسی در گفتوگو با «ایران» سه دلیل اصلی را در واکاوی اهداف تندروها از اجرای سناریوهای مختلف علیه دولت مطرح میکند؛ او در توضیح نخستین دلیل میگوید: «مخالفان نگران این مسأله هستند که برجام برای آقای روحانی به یک دارایی و سرمایه تبدیل شود و از اینرو کم نخواهند بود رأیدهندگانی که بواسطه حل موضوع هستهای و نجات کشور از این بحران ملی، دوباره به او رأی دهند.

بنابراین آنها برای اینکه برجام به ابزاری برای موفقیت روحانی در انتخابات تبدیل نشود تلاش میکنند که آن را توافقی بدون دستاورد معرفی کنند و اینگونه القا کنند که تحریمها پابرجاست و کلید روحانی قفل مشکلات اقتصادی را باز نکرده است. دلیل دوم اینکه مخالفان نگرانند که وقتی برجام زیر سایه مذاکرات صحیح و محترمانه و مبتنی بر اصول برد- برد به موفقیت برسد، شش سال مذاکرات طولانی تیم قبلی به ریاست سعید جلیلی زیر سؤال رود. یعنی مردم بگویند که اگر بحران هستهای حل شدنی بود و تیم ظریف توانست این گره کور را با دست باز کند چرا تیم قبلی شش سال درجا زد و نتوانست کاری از پیش ببرد.» به گفته زیباکلام دلیل سوم که مهمترین آن نیز هست، «شکلگیری این تفکر است که اگر موضوع هستهای که عملاً جدیترین بحران ایران و امریکا در 37 سال گذشته بوده و به شکلگیری یک تخاصم عمیق میان طرفین دامن زده و طرفین را تا آستانه درگیری نظامی پیش برده است، حل شود، خب دو طرف میتوانند بر سر مسائل دیگر از جمله موضوعات منطقهای که در آن منافع مشترک بیشتری هم دارند، با یکدیگر گفتوگو کنند. اما نکته اینجاست که در این صورت، سیاست امریکاستیزی ترک بر میدارد و این اتفاق مخالف آن هدفی است که تندروها دنبال میکنند. به این سه دلیل مخالفان باید بگویند برجام نتیجهای نداشته است. حالا با این اوصاف رئیسجمهوری باید از برنامه و اهداف این تندروها رمزگشایی کند و بگوید که دلیل اصلی مخالفت با برجام چیست؟»

اقتصاد فدای سیاست نشود

سعید علیخانی/ کارشناس مسائل بینالملل:وقت آن رسیده که «اقتصاد سیاسی (Political Economy) » بهعنوان مقولهای جدی مورد توجه قرار بگیرد. وقتی در مورد اهمیت دادن به اقتصاد سیاسی سخن میگوییم منظورمان به هیچ وجه گرفتار آمدن در بحثهای تئوریک مکاتب مختلف از مرکانتیلیسم تا مکاتب کلاسیک و... نیست مراد این است که به این باور برسیم که بین اقتصاد و سیاست کنش و واکنش وجود دارد و اگر در ایده «اقتصاد فدای سیاست» بازنگری نکنیم قدرت و توان مواجهه با بحرانهای جدی پیش رو از بیکاری و تورم در سطح داخل و رقابتهای منطقهای و جهانی را نخواهیم داشت.

وضعیت کنونی منطقه و جهان برای کشورمان بعد از برجام دگرگون شده و رقبای منطقهای ما که تمام امیدشان برای یکهتازی به انسداد کامل حاصل از تحریمها بود حالا شاهد گشایش فضاهای جدیدتری پیش روی ما هستند. دنیا اکنون ایران را منشأ تهدید نمیداند و قدرتهای جهان نیز به صراحت اعلام میکنند که برای تأمین امنیت و ثبات، ناگزیر به همگرایی با ایران در حوزههای مختلفند.

در چنین شرایطی اگر به جای اندیشیدن به فرصتهای جدید و ترمیم اقتصادی و اجتماعی کشور، لجوجانه در پی اثبات مدعای اشتباه خود مبنی بر ناکارآمدی دیپلماسی تعامل و گفتوگو باشیم عملاً به جای ایفای نقش مثبت، جزئی از زنجیره نامبارکی شدهایم که معنی سیاست را به سوزاندن فرصتها و به خطر انداختن منافع اقتصادی و سیاسی فروکاسته است.

/ایران