اسناد «پاناما»، بزرگترین افشاگری قرن

ایران آنلاین /حدود یک سال پیش، یک منبع ناشناس با روزنامه زوددویچه سایتونگ (SZ) تماس گرفت و اسناد داخلی محرمانهxadای را از موساک فونسکا، یک شرکت حقوقی پانامایی که مبادرت به فروش شرکتxadهای برونمرزی در سراسر جهان میکرد، به این روزنامه ارائه داد. این شرکت xadهای پوششی یا صوری به صاحبان خود امکان میxadدهند، بر کسب و کار و معاملات تجاری غالباًَ مشکوک سرپوش بگذارند.
در ماهxadهای پس از آن اسناد به دست آمده از آنچه در ابتدا درز کرده بود، فراتر رفت. درنهایت SZ به حدود 6/2 ترابایت داده دست پیدا کرد. این حجم اطلاعات بزرگترین افشای اطلاعات در تاریخ است که تاکنون روزنامهxadنگاران با آن روبهxadرو بودهاند. منبع خبر در ازای افشا بهجز رعایت مسائل امنیتی و محفوظ ماندن نام و اطلاعات خود چیز دیگری نمیخواست.
این دادهxadها نشان میxadدهد، چگونه صنعتی جهانی که توسط بانکxadهای بزرگ، شرکتxadهای حقوقی و شرکت های مدیریت دارایی اداره میxadشوند؛ اموال افراد مشهور و ثروتمند از سیاستمداران گرفته تا مقامات فیفا، کلاهبرداران و قاچاقچیان مواد مخدر و حتی ورزشکاران حرفهxadای و افراد مشهور را مخفیانه مدیریت میxadکنند.
تلاش جمعی گروه محقق

روزنامه زوددویچه سایتونگ پس از دریافت این اطلاعات، تصمیم گرفت برای بررسی آنها با کنسرسیوم بینxadالمللی روزنامهxadنگاران تحقیقی(ICIJ) همکاری کند. این کنسرسیوم قبلاً نیز در پروژهxadهایی که SZبا آنxadها درگیر بود، همxadچون رسواییxadهای گریزگاهxadهای مالیاتی، رسواییxadهای سوئیس و لوکزامبورگ همکاری کرده بوده است. افشا و راستیآزمایی اسناد پاناما نمونه بزرگترین همکاریxad بینxadالمللی در نوع خود است. در 12 ماه گذشته حدود ۴۰۰ روزنامهxadنگار از بیش از ۱۰۰ سازمان رسانهxadای در ۸۰ کشور جهان روی این اسناد تحقیق کردند. این رسانهxadها شامل گاردین وBBC در انگلستان، لوموند در فرانسه و لاناسیون در آرژانتین هستند. در آلمان نیز روزنامهxadنگاران SZ با دو رسانه عمومی NDR و WDR همکاری کردهxadاند. روزنامهxadنگارانی از Sotagszeitung و هفتهxadنامه اتریشی فالتر در همکاری با ORF رسانه عمومی ملی اتریش نیز روی پروژه کار میxadکنند. این تیم بینxadالمللی در ابتدا برای بررسی چگونگی تحقیق روی اسناد در واشنگتن، مونیخ، لیلهامر و لندن ملاقات کردند.
دادهxadها
اسناد پاناما شامل حدود 5/11 میلیون سند است که بسیار بیشتر از مجموع اسناد بیل گیتس ویکی لیکس، نشت نفت در خلیج مکزیک، رسواییهای مالی لوکزامبورگ و سوئیس است. این دادهxadها در درجه اول شامل ایمیلxadها، فایلxadهای عکس، پیxadدیxadاف و گزیدهu2009ای از پایگاه داده داخلی موساک فونسکا است که دوره زمانی را از سال ۱۹۷۰ تا بهار ۲۰۱۶ پوشش میxadدهد. علاوه بر آن روزنامهxadنگاران حجم عظیمی از اسناد شامل کپیxadهای گذرنامهxadها را مجدداًَ بررسی کردند.
حدود دو سال پیش نیز یک افشاگر اطلاعات داخلی موساک فونسکا را به مقامات آلمانی فروخت اما این دادهxadها قدیمیxadتر و در حجم کمتری بودند و تعداد چند صد شرکت برونxadمرزی را شامل میxadu2009شد در حالی که اسناد پاناما شامل اطلاعات حدود ۲۱۴ هزار شرکت است. در پی افشای این اطلاعات سال گذشته بازرسان خانهxadها و دفاتر حدود صد نفر را بررسی کردند. به دنبال ارتباط تجاری با موساک فونسکا هریک از بانکxadهای Commerzbank، HSH NordbankوHypovereinsbank به پرداخت جریمه نقدی در حدود ۲۰ میلیون یورو محکوم شدند. پس از آن، کشورهای دیگر نیز اطلاعاتی از رسواییxadهای دیگر به دست آوردند که از جمله این کشورها میxadتوان به ایالات متحده، انگلستان و ایسلند اشاره کرد.
سیستم بررسی اطلاعات
دادههای افشا شده به این صورت است که موساک فونسکا یک پوشه برای هر شرکت صوری در نظر گرفته است. هر پوشه شامل ایمیلxadها، قراردادها، رونوشتxadu2009ها و اسکن اسناد است. در برخی موارد این اسناد شامل چند هزار صفحه است. ابتدا بایستی این دادهu2009ها به صورت فهرستوار مرتب میxadشدند تا تحقیق بر روی این دریای اطلاعات امکانپذیر شود. به این منظور زوددویچه سایتونگ از برنامهNuix(برنامهxadای که بازرسان بینxadالمللی با آن کار میxadکنند) استفاده کرد. زوددویچه سایتونگ و ICIJ میلیونxadها سند را روی کامپیوترهایی با عملکرد بالا ارسال کردند. آنها با استفاده از نرمافزار تشخیص کاراکتر نوری (OCR) اسناد را برای ماشین خوانا و مطالب را قابل جستوجو کردند. در این پردازش عکسxadها شامل شناسهها و قراردادهای امضا شده به متنxadهای با قابلیت جستوجو تبدیل شدند. این مرحله گام بسیار مهمی بود زیرا به روزنامهxadنگاران این امکان را میداد که از میان این حجم عظیم از اسناد بسادگی همچون موتور گوگل جستوجو کنند. روزنامهxadنگاران فهرستی از سیاستمداران مهم، جنایتکاران بینxadالمللی و ورزشکاران حرفهای گرد آوردند. پردازش دیجیتالی این امکان را ایجاد کرد که آنها بتوانند در مورد اینکه آیا هر یک از این نامها که در فهرست وجود دارند در اسناد نیز موجود هستند جستوجو کنند. فهرست رسواییxadهای مربوط به کمکxadهای مالی به احزاب شامل ۱۳۰ نام و فهرست تحریمxadهای اعلام شده سازمان ملل بیش از ۶۰۰ نام را شامل میxadشد. الگوریتم جستوجوی قدرتمند فهرستها را با 5/11 میلیون سند به سرعت مقایسه کرد.

ساختار اطلاعات افشا شده
5/11میلیون سند افشا شده شامل موارد زیر است:
فرایند تحقیق
برای هر نام پیدا شده یک فرایند تحقیقاتی مفصل آغاز شد که بایستی به این سؤالات پاسخ میxadداد: نقش شخص در شبکه xadارتباطی شرکت چگونه است؟ پولxadها از کجا آمدهxadاند؟ به کجا میxadروند؟ آیا این ساختار قانونی است؟
به طور کلی داشتن یک شرکت برونxadمرزی غیرقانونی نیست. در واقع ایجاد یک شرکت برونمرزی گامی منطقی برای معاملات تجاری گسترده در نظر گرفته میxadشود. با این حال با یک نگاه به اسناد پاناما مشخص میxadشود، پنهان کردن هویت صاحبان اصلی شرکت، هدف اصلی در بسیاری از موارد بوده است. تشکیلدهندگان شرکتxadهای برونمرزی همچون بانکها، وکلا و مشاوران سرمایهxadگذاری عموماً نام مشتریان خود را مخفی نگاه داشته و از نماینده استفاده کردهxadاند. بررسی این نمایندگان نشان میxadداد در نهایت به سران دولت، مقامات مهم و میلیونرها متصل بودند. در طول این پروژه، روزنامهxadنگاران با یکدیگر همکاری کردند تا هزاران ارتباط را پیدا کنند. آنxadها شواهد را بررسی کردند، قراردادها را مطالعه کردند و با کارشناسان زیادی به گفتوگو پرداختند. در میان این اسامی، جنایتکاران و اعضای گروهxadهای مختلف مافیایی هم دیده میشوند. اسناد همxadچنین رشوهxadخواری احزاب و فساد سران دولت را نشان میu2009دهد. شرکتxadهای برونمرزی یاد شده متعلق به 12 نفر از سران کنونی و سابق دولتها هستند. ارتباط شرکتxad ها با دیگر رهبران، خانوادهxadهای آنها، مشاوران نزدیک و دوستانشان مهمxad ترین بخش این رسواییxadها را تشکیل میxadدهد. اسامی حدود ۲۰۰ نفر از سیاستمداران دیگر در سرتاسر جهان شامل تعدادی از وزیران در میان مشتریان موساک فونسکا به چشم میxadخورد.
شرکت
شرکت مطرح شده در تمام این ماجرا، موساک فونسکا تشکیلدهندگان شرکتxadهای برونxadمرزی با دهxadها دفتر در سرتاسر جهان است که شرکتxad های صوری خود را در شهرهایی همچون زوریخ، لندن و هنگکنگ در برخی موارد با قیمتxadهای مقرون به صرفه به فروش رسانده است. مشتریان میxadتوانستند یک شرکت صوری را با مبلغ کمی در حدود ۱۰۰۰ دلار امریکا خریداری کنند. در صورت پرداخت هزینه اضافی موساک فونسکا یک مدیر صوری برای شرکت در نظر میxadگرفته و در صورت تمایل مشتری نام سهامداران اصلی شرکت را مخفی میxadکرده است. در نتیجه هدف اصلی و مالکان شرکت از خارج غیرقابل تشخیص بودند. موساک فونسکا هزاران شرکت را تأسیس کرده، فروخته و مدیریت کرده است. اسناد نشان میxadدهد که موساک فونسکا چگونه در فعالیتxadهای تجاری خود تحریمxadها را نقض کرده و به فرار از مالیات و پولشویی کمک کرده است.
ضمیمه

زوددویچه سایتونگ (روزنامه جنوب آلمان)
یکی از روزنامهxadهای آلمانی است که مقر آن در مونیخ است. این روزنامه حدود ۴/۴ میلیون خواننده برای تیراژ و خبرگزاری آنلاین خود دارد.
گروه روزنامهxadنگاران تحقیقی آن شامل ۵ نفر است که سه نفر آنxadها از اعضای کنسرسیوم بینالمللی روزنامهxadنگاران تحقیقی (ICIJ) هستند. زوددویچه سایتونگ تاکنون موفق به کسب جوایز معتبری در زمینه کارهای تحقیقاتی خود شده است. تیم این روزنامه با دیگر رسانهxadها در برخی از پروژهxadها از جمله رسواییxadهای گریزگاهxadهای مالیاتی، رسوایی سوئیس و لوکزامبورگ همکاری داشته است.
نویسندگان FrederikObermaier, Bastian Obermayer, Vanessa Wormer and Wolfgang Jaschensky

/ایران