کهنترین سازهای شناخته شده بشر در پارسینه

ایران آنلاین /اما آنچه به عنوان سازهای زهی تقسیمبندی میکنند از حدود هزاره چهارم و سوم پیش از میلاد پدید آمده، به شکلی که در هزاره سوم چنگ کمانی، لیرو حتی«پان تور» (نام سومرى تنبور) ابتدایی درکنار سازهای کوبهای مختلف و سازهای خودآوا و سازهای بادی وجود داشته است. پیدایش این گونه سازهای زهی شهری را به سومریها منتسب مىکنند. امروزه نمونهای ارائه شده که ظاهراً متعلق به تمدن اوروک از هزاره چهارم قبل از میلاد است، یعنی تقریباً معاصر با همان دورهای که مطابق نظریه خانم هلن کانتور، سازمهم و فراگیر «چنگ کمانی» در شهر باستانی و پیشرفته چغامیش در خوزستان پا به عرصه وجود نهاد(اصولاً خاستگاه چنگ را ایران میدانند)،بنابراین با توجه به شاخصههای تمدن پیشا ایلامی در شوش و چغامیش و دیگر نواحی پیرامون آنها در هزاره پنجم و چهارم پیش از میلاد و تعاملات گسترده آن با تمدن اوروک درجنوب بین النهرین، حوزه فرهنگیای که میان این دو ناحیه مشترک بوده را میتوان به مثابه خاستگاه کتابت و نیز موسیقی و همچنین سازهای زهی شناسایی کرد، به شکلی که اگر در هزاره دوم قبل از میلاد، بویژه از حدود3800 سال پیش نقوش برجسته نوازندگان تنبور را در ایلام و در سومرو اکد با یکدیگر مقایسه کنیم، متوجه میشویم که تنوع نوازندگان عیلامی از نوازندگان بین النهرینی و حتی نوازندگان مصری بیشتر است، به شکلی که با توجه به عریان بودن و در مواردی کوتوله بودن نوازندگان بین النهرینی (بویژه از دوره اکدىها تا کاسیهای بابل) همه پژوهشگران غربی آنها را نوازندگانی غیرآیینی و متعلق به گروه نوازندگان شادیانهها یا روستایی توصیف کردهاند و البته چنین نوازندگانی در نقش برجستههای عیلامی هم به کرات مشاهده شدهاند. اما تقریباً هیچ کدام از نویسندگان و محققان غربی بجز یک مورد استثنای مهم از نقش برجسته ،نوازندهای را با لباس بلند، مانند ردای کاهنان، با شال عریضی بر کمر و کلاهی مخروطی شکل نشان ندادهاند، این نوازنده برخلاف نقش برجسته دیگری که نوازندهای با تنبور کاسه کوتاه با ریش بلند و بدن عریان را نشان میدهد که موجودی شبیه انسان بالغ در ابعاد یک کودک از سمت راست او را در برگرفته و چشمان بستهاش احساس و حالت خلسه ر ا القا میکند، با چشمان کاملاً باز به تصویر درآمده و ریش و سیبیل هم ندارد. نوازندگان تنبور در بین النهرین هیچ کدام شباهتی با این نوازنده عیلامی ندارند؛ جالب اینجاست که گردنبندی به شکل هلال ماه در ابعاد بزرگ برگردن این نوازنده دیده میشود که در نوک هلال رو به پایین است، که مشخصاً کاربرد آیینی داشته است. اما پس از نقش برجستههای کوچک گلی نوازندگان عیلامی متعلق به حدود 3800 سال پیش نوازندگان تنبور در نقش برجستهای کاسی و نیز در آثار قلمزنی (و حکاکی) مفرغی کاسی در فلات ایران ظاهر میشوند و دوره تاریخی کلی آنها از حدود 3000 تا 3600 سال پیش است. اما براستی این اقوام کاسی که باستان شناسان غربی این همه درباره منشأ قومی آنها دچار شگفتی شدهاند چه کسانی هستند؟!! همان طور که به وضوح از واژه کاسی و کاسپى بر میآید کاسیها از اقوام باستانی حاشیه دریای کاسپین یا خزر هستند که در حدود نیمه هزاره دوم پیش از میلاد زمانی که مرکز مهاجرت رو به غرب آنها لرستان و بخشیهایی از استان کرمانشاه امروزی بود بین النهرین را اشغال کردند و بیش از 450 سال اکثر نقاط مهم بین النهرین را متحد کردند و دورانی از صلح و آرامش نسبی را به ارمغان آوردند. تنبوری که در دست نوازندگان کاسی است کاسه صوتی کوچکتر و دستهای کاملاً بلند دارد. از نمونههای قابل توجه نوازندگان تنبور کاسی میتوان ازنوازندگان سربازی که کمانی بر دوش دارند و در یک ردیف بهصورت متناوب با حیوانات اسطورهای وقوچ روی یک سنگ مرزی (کودورو) کاسی نشان داده شدهاند نام برد. که از شوش بهدست آمده است.نمونه دیگر هم نوازندگان تنبور کاسی وجود دارد که ساز دسته بلندی با کاسه کوچک در دست نوازندهای است که ردای بلندی به تن دارد، سربندی برپیشانی دارد اما شال و کمر ندارد، این نقش برجسته کوچک روی یک اثر مهر بهدست آمده که کتیبه آن صاحب مهر را یک نفر از درباریان کاسی معرفی میکند.(بین 3000 تا 3500سال پیش)./روزنامه ایران