سیاست »به صفر رساندن تنش« اردوغان به پایان رسیده

ایران آنلاین / علاوه بر آن تعاملات این کشور با ترکیه و روسیه به آن اهمیتی بیشتر میبخشد. در گفت و گویی با پاپا دو پولوس، رئیس مؤسسه مطالعاتی ارپیگ قبرس تحولات خاورمیانه را از منظر این کشور به تماشا نشستیم.
نقش ترکیه را در حوادث و تحولات خاورمیانه چگونه ارزیابی میکنید و آیا حوادث منطقه بر تعاملات قبرس با ترکیه تأثیرگذار بوده است؟
نقش ترکیه در تحولات منطقه خاورمیانه حائز اهمیت است و از آنجا که اتفاقات منطقه نیز بر ترکیه اثر میگذارد به تبع آن قبرس هم تحت تأثیر قرار میگیرد. نخست، ما میدانیم که احمد داوود اوغلو در زمان تصدی بر وزارت خارجه ترکیه پیشنهاد سیاست «تنش صفر» با همسایگان را مطرح کرده بود اما نتایجی که امروز شاهد هستیم، کاملاً برعکس این سیاست است. ترکیه در حال حاضر با مصر، سوریه، قبرس، یونان، ایران و از همه مهمتر با روسیه مشکلاتی دارد و سیاست «تنش صفر» با همسایگان کاملاً شکست خورده است. دوم، رؤیای رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه این بود که کشورش رهبری جهان اسلام را به دست بگیرد. او پس از تحولات بهار عربی در مصر و روی کار آمدن اخوان المسلمین به قاهره سفر کرد و پیشنهاد رهبری جهان اسلام را مطرح کرد اما بسیاری از اخوانیها هم در مصر و هم در عربستان سعودی بشدت با آن مخالفت کردند و این رؤیای اردوغان نیز محقق نشد. از سوی دیگر، توافق هستهای ایران با قدرتهای جهان و برداشته شدن تحریمها باعث شد ایران به یک قدرت منطقهای تبدیل شود.

مجموعه این عوامل موجب چرخش آنکارا به سمت غرب شد و آنکارا به امریکا اجازه داد، از پایگاه نظامی اینجرلیک علیه بمباران داعش استفاده کند در حالی که پیشتر این اجازه را نداده بود. همچنین ترکیه خواستار گشایشهای جدید در روابط خود با اتحادیه اروپا شد و از این اتحادیه خواست، مذاکرات برای عضویت ترکیه در این اتحادیه را از سر بگیرد که این مسائل تأثیراتی بر قبرس دارد. فاکتور دیگری که حائز اهمیت است کشف منابع هیدروکربن و گاز در قبرس است. برای بهرهبرداری از این منابع، امریکاییها سعی میکنند همکاری خود را با همه کشورهای منطقه از جمله ترکیه تقویت کنند و اینکه ترکیه هم در این مجموعه قرار گرفته به این معناست که واشنگتن مجبور است مشکل قبرس را حل کند.
نقش قبرس در آرزوی دیرین ترکیه برای پیوستن به اتحادیه اروپا را چگونه برآورد میکنید؟
اتحادیه اروپا بخوبی درک کرده است که برای ملحق شدن ترکیه به اتحادیه اروپا باید مشکل قبرس حل شود. داوود اوغلو اخیراً پس از پایان اجلاس مشترکی که با اتحادیه اروپا داشت، گفت: «مسلماً حل مشکل قبرس میتواند دسترسی ما را به اتحادیه اروپا از رؤیا به واقعیت تبدیل کند.» این اظهارات نشان میدهد ترکها هم پذیرفتهاند چارهای جز حل مشکل قبرس ندارند. از این نظر میتوان گفت، تحولات منطقه بر روابط و حتی رفتار دولت آنکارا در قبال قبرس تأثیرگذار بوده است. ترکیه جمهوری قبرس را به رسمیت نمیشناسد و مذاکراتی که به اصطلاح با قبرس دارد درواقع با مقامات قبرس ترک نشین است و قبرس ترک نشین را در سراسر جهان فقط ترکیه به رسمیت میشناسد. بنابراین روابط مستقیمی بین دولت قبرس و دولت آنکارا وجود ندارد و ترکیه فقط برای اینکه به جامعه جهانی نشان دهد که حسن نیت دارد رهبران حزب کمونیست را به آنکارا دعوت و با آنها مذاکره میکند.
با توجه به اینکه توافق هستهای ایران با موفقیت اجرا و تحریمها لغو شده روابط ایران و قبرس به چه سمت و سویی پیش خواهد رفت؟
قبرس بخشی از اتحادیه اروپاست و کشورهای اروپایی بسیار مشتاق لغو تحریمها بودند و دلایل متعددی هم برای این اشتیاق داشتند. یکی از این دلایل دسترسی به منابع نفتی ایران و خلاص شدن از سیاستهای اخیر روسیه مبنی بر تحت فشار قراردادن اروپا در بحث انرژی پس از حوادث اوکراین است. دلیل دوم این است که اروپاییها میخواهند نقش تأثیرگذارتری در منطقه داشته باشند و تکقطبیای که امریکا از سال 1979 تاکنون در منطقه ایجاد کرده، بشکنند. از اینرو پس از توافق هستهای تمام شرکتهای اروپایی به سمت ایران هجوم آوردهاند و در این میان قبرس هم علاقهمند به این گونه روابط است. اخیراً در قبرس مؤسسهای تحت عنوان «تجارت با ایران» راهاندازی شده تا از این طریق روابط دو کشور گسترش یابد. زمینههای همکاری ما با ایران متعدد است و تنها به بحث انرژی ختم نمیشود بلکه بحث توریسم هم حائز اهمیت است. وزیر انرژی و وزیر خارجه قبرس از تهران دیدار کردهاند و معاون وزیر خارجه و رئیس اتاق بازرگانی ایران هم به قبرس سفر کردهاند. بنابراین لغو تحریمها دو کشور قبرس و ایران را به هم نزدیکتر کرده است.
رژیم صهیونیستی اخیراً از طرح سهگانه همکاری با قبرس و یونان خبر داده با توجه به انزوای روزافزون رژیم صهیونیستی، آیا اینگونه تعاملات را به سود قبرس میدانید؟
روابط قبرس با اسرائیل به خاطر کشف گاز در منطقه بوده و این روابط در این حد است که چگونه میتوان گاز را از طریق مصر و اسرائیل به اروپا صادر کرد. اروپاییها خواستار منابع انرژی جایگزین هستند زیرا نمیخواهند به نفت و گاز روسیه خیلی وابسته باشند. به عنوان مثال، در آلمان 37 درصد واردات انرژی از روسیه است و اگر روسیه تصمیم بگیرد خطوط انتقال انرژی خود به آلمان را ببندد چه اتفاقی برای این کشور میافتد؟ درباره انتقال گاز قبرس به اروپا ما تنها با اسرائیل گفتوگو نکردهایم بلکه اخیراً عبدالفتاح سیسی، رئیس جمهوری مصر نیز با رئیس جمهوری و نخستوزیر قبرس در این زمینه مذاکراتی داشته است. علاوه بر این، مقامات آنکارا میخواهند، این خط انتقال از ترکیه عبور کند و امریکا هم از این طرح استقبال میکند زیرا بنا به گفته کارشناسان، مسیر ترکیه ارزانتر خواهد بود. برای اینکه خط لوله گاز قبرس از ترکیه عبور کند و به اروپا برود باید روابط بین ترکیه و اسرائیل نیز که پس از حادثه کشتی کمکهای انسان دوستانه ماوی مرمره به غزه بشدت آسیب دید نیز ترمیم شود و اکنون امریکاییها تلاش میکنند این روابط را ترمیم کنند.

منبع:ایران