برهم زدن این بازی بسیار دشوار است

ایران آنلاین/ این روزها مخالفان داخلی برجام از بدعهدی های مکرر امریکا و تنگ نظری های قانونی کنگره و سنا به ستوه آمده و دولت را ملزم به نشان دادن دست آوردهای اجرای برجام تا به اینجای کار می دانند. اما واقعا مسیر پیش رو چه اندازه پر پیچ و خم است؟ «ایران آنلاین» در گفت و گو با ناصر هادیان عضو هیات علمی دانشگاه تهران و تحلیلگر برنامه هسته ای ایران از چالش های پیش روی اجرای برجام و راهکارهای پیشگیری از این چالش ها پرسیده است.

از دید شما در یکسالگی برجام مانع تراشی های کنگره امریکا فرایند اجرا را ممکن است با چه فراز و فرودهایی مواجه کند؟

به نظر می رسد از این پس شاهد سخت گیری بیشتر امریکا در روند اجرا خواهیم بود. مخالفان امریکایی برجام بر این باورند که تنها خاکریز را از دست داده اند اما جنگ را نباخته اند. به این ترتیب آنها در حال آماده سازی فضا برای دوران رئیس جمهور بعدی هستند.

آیا استراتژی خاصی مد نظر مخالفان برجام در امریکا در دوران گذار از دولت اوباما به دولت بعدی است؟

به نظر می رسد در این دوره چند استراتژی را دنبال خواهند کرد؛ اول طرح و تصویب تحریم های جدید علیه ایران به بهانه های دیگری چون تروریسم و حقوق بشر و غیره خواهد بود. استراتژی دیگر اجرای سخت گیرانه تر برجام یا تفسیر مضیق از برجام است. موارد دیگر را هم در تحریم های ایالات متحده علیه ایران احتمالا شاهد خواهیم بود. این چند مورد در دوران باقی مانده از دولت اوباما ادامه خواهد یافت.

آنچه بسیاری طرح می کنند پرسش از پایبندی رئیس جمهور جدید در امریکا به تعهد برجام است. در این زمینه دیدگاه شما چیست؟

بعید است رئیس جمهور آمریکا قصد پشت پا زدن به توافق برجام را داشته باشد چراکه برجام یک توافق بین ایران و امریکا نیست بلکه یک توافق بین المللی است و نادیده انگاشتن این توافق بین المللی هزینه های سنگینی را به امریکا تحمیل می کند.

سنگ اندازی های امریکا از جنس تحریم تا زمان اطمینان از بهره گیری اوباما از حق وتو، چندان چالش برانگیز نیست. اما بعد از اوباما هم می توان به حق وتوی رئیس جمهوری امریکا در برابر تصمیمات کنگره و سنا امیدی داشت؟

آنچه در سنا و کنگره در ارتباط با ایران در جریان است صرفا بهانه ای بیش نیست تا استراتژی سخت گیری اجرای برجام را محقق سازند اما مساله حق وتوی رئیس جمهور به عنوان یک هسته امید بخش در درون کاخ سفید وجود دارد اما به احتمال زیاد رئیس جمهور بعدی از این حق در همراهی با برجام استفاده نخواهد کرد.

این عدم استفاده از حق وتو به معنای نقض برجام از طرف امریکا تفسیر نمی شود؟

خیر، برهم زدن این بازی بسیار بسیار دشوار است.

در ایران هم برخی مخالفت ها با برجام مانند امریکاست. فضای داخلی بر روند اجرای برجام چه تاثیری خواهد داشت؟

در ایران هم برخی مخالفت ها جدی است و برخی مباحث منطقی و درستی را مطرح می کنند. اما علی رغم همه مخالفت ها و نارضایتی ها، تهران متعهد به اجراست. یعنی تا زمانی که طرف مقابل اصول اساسی برجام را نقض نکرده به شکلی که ایران را به این نتیجه برساند که تعهد به اجرای برجام برای کشور بی فایده است، اجرا ادامه خواهد یافت چراکه تعهد ایران به برجام محکم تر از امریکاست.

به این ترتیب و با توجه به احتمال عدم استفاده از حق وتوی رئیس جمهور آینده امریکا ظاهرا احتمال بازگشت به عقب و توقف اجرا را هم بعید نمی دانید.

درست است، هیچ بعید نیست که این راه به عقب بازگردد. احتمال نقض برجام همواره وجود دارد اما مساله این است که ما باید همواره هزینه- فایده اجرا را سبک و سنگین کنیم. به نظر من قانون ویزایی که امریکا چند ماه پیش تصویب کرد اگر نقض متن برجام نبود قطعا نقض روح برجام بود. امیدوارم مذاکره کنندگان کشور شکایت خود را در این مورد به شورای مشترک ببرند. حال سوال اینجاست که آیا با این نقض روح برجام، ما باید اجرا را متوقف کنیم؟ پاسخ قطعا منفی است. ما باید بررسی کنیم که در چه مرحله ای و با چه نقضی از سوی طرف مقابل می توان اجرا را متوقف کرد. به عبارت دقیق تر در هر مرحله محاسبه سود و زیان لازم است. میزان سود و زیان در این ماجرا اهمیت دارد. با این نوع نگاه هر نقضی زمینه ساز برهم زدن توافق برجام نیست.

ما باید برجام را مساله ای ملی و فراجناحی ببینیم، در این راستا لازم است ستادی در سطح ملی برای برجام شکل گیرد. در فضای موجود باید دشمنان بالفعل و دوستان بالقوه را شناسایی کرد. برای تضعیف دشمنان بالفعل و تقویت دوستان بالقوه باید تلاش کرد و توجه داشت که توافق برجام بسیار اهمیت دارد و یک مساله معمولی نیست. اگر از این زاویه به موضوع نگاه کنیم، تردیدی نیست که منافع برجام برای ما ملموس شده و در مجموع احتمال تحقق اهداف غایی برجام افزایش خواهد یافت. در غیر این صورت فرصت طلایی در اختیار جنگ طلبان امریکایی قرار می گیرد تا با رفتن اوباما ابتدا با افزایش تحریم ها و سپس با طرح اقدام نظامی، فضا را تنگ تر کنند. بر این اساس باید برنامه ریزی دقیقی در داخل مد نظر باشد تا تحقق برجام بی وقفه دنبال شود. تاکید می کنم که این برنامه ریزی ها باید ملی و فراجناحی باشد.