معمای یک نافرمانی

ایران آنلاین /مقرحکومت او در شهر محمره (خرمشهر فعلی) قرار داشت. خزعل زمانی به قدرت رسید که شرایط کشور و حتی منطقه تأثیر بسیاری در افزایش اثرگذاری وی داشتند و او به بهترین وجه از این شرایط و اوضاع و احوال به نفع خود بهره گرفت.از یک سو انگلیسیها که طمع کرده بودند تا جا پای خود را در ایران و منطقه محکمتر کنند و از طرفی حکومت قاجار هم در شرایطی بود که روز به روز به سوی ضعف و اضمحلال گام برمی داشت. هر دو این شرایط تأثیر بسزایی در افزایش قدرت وی داشتند. حتی میتوان گفت که وی به نحوی در کشورهای حاشیه خلیج فارس همچون کویت هم اثرگذار بود آنچنان که از او به عنوان شیخ المشایخ یاد میکردند و روابط نزدیکی هم با او داشتند. شیخ خزعل حتی گاهی اوقات درباریان قاجار را هم تطمیع میکرد تا در مواقع لزوم از او حمایت کنند. بنابراین با درایتی که از آن برخوردار بود توانست هر دو گروه را موافق خود سازد.
در سال 1921 که رضاخان میرپنج، با برنامهریزی انگلیسیها به قدرت رسید؛ بلافاصله قلع و قمع مخالفان کوچک و بزرگ خود از جمله میرزا کوچک خان جنگلی را آغاز کرد. با وجود این بواسطه قدرت شیخ خزعل نزدیک به 4 سال زمان صرف شد تا رضاخان با سازماندهی ارتشی نیرومند بواسطه همراهی و طرحریزی انگلیسیها قادر به کنار گذاشتن وی از اریکه قدرت شود.
بواسطه قدرت خزعل، رضاشاه نتوانست همان زمان جان وی را بگیرد و نزدیک به
11 سال بعد از خلع وی از قدرت در شرایطی که او در تهران در کاخ فخرالسلطنه همسر خود و دختر نظام السلطنه مافی روزگار میگذراند، او را در قالب حادثهای مشکوک و مخفیانه به قتل رساند. شیخ خزعل برخلاف رابطه خوبی که با حکومت قاجار برقرار کرده بود نتوانست با رضا شاه هم رابطهای برقرار کند چراکه روی کار آوردن رضاخان توسط انگلیسیها برای ایجاد یک دیکتاتوری نظامی بود که لاجرم با قدرت و سطوت در تضاد بود.
در ارتباط با میزان اثرگذاری شیخ خزعل، او توانست تمام قبایل عرب خوزستان را تحت سلطه خود درآورده و متحد سازد. او قبایل بسیاری را با خود همراه کرده بود که قبایل قشقایی، پشت کوه و بختیاری هم از آن جمله بودند. همان گونه که اشاره شد با حاکمان کشورهای عربی اطراف ایران همچون امیر کویت و پدر حکام فعلی عربستان هم رابطه خوبی داشت؛ آنچنان که مدتی هم نامزد پادشاهی کشور عراق شد.

/ایران

/نویسنده کتاب «فراز و فرود شیخ خزعل»