چله کوچیکه

ایران آنلاین /تا قبل از ورود «فاب»1 و بعدها «تاید»2 برای شستن ظروف، خاکه زغال، خاکستر و چوبک و اشنان (اشنیون) کاربرد داشتند و اصطلاحاً برای تمیزی و ضدعفونی کردن ظروف، آنها را «گِلمالی» میکردند و ظروف ورشویی را برق میانداختند و برای شستن هر نوع زیراندازی، از جاجیم و گلیم گرفته تا فرش و قالی و حتی «پلاس» از رندیده صابون برگردان و آشتیانی استفاده میکردند و با توجه به نبود آب گرم، چه مصیبتی داشت کف کردن اینگونه صابونها در آب سرد و چوبک و اشنان، با اندک کف خود، کاربرد مختصری داشتند، اما هر نوع فرش باید تمیز میشدند و در این میان میماند تهیه آب «کُر دادن» زیراندازهای شسته شده و با توجه به کمبود آب در دهه 30 شمسی، اگر آبِ آبانبارخانه تکافو میکرد، مورد مصرف قرار میگرفت و اگر نه، مظاهر قنوات تهران و بعدها پای شیرهای «آب فشاری» بهترین جایگاه برای شست و شوی فرش و زیرانداز بود.

پایین دست چهارراه سرچشمه، حاشیه خیابان ناصرخسرو، حدفاصل سهراهی خانیآباد تا میدان محمدیه (اعدام)، پاییندست میدان حشمتالدوله (پاستور)، حاشیه خیابان شیر و خورشید (هلال احمر فعلی) در نزدیکی میدان گمرک (رازی)، میدان هفتچنار و دهها نقطه دیگر از شهر تهران، محل، در آغازین روزهای اسفند، شاهد حضور مردم برای شستن فرشها و زیراندازهای خانههایشان بود و علت آن مظهر قنواتی چون قنات امینالسلطان، مهرگرد، قنات شاه، قنات فرمانفرما، قنات گاومیشی و «آب دخانیات» بود و آنهایی که توانایی شستن زیرانداز را نداشتند، در حالی حاضر و ناظر بر چگونگی شستن فرششان بودند، «آب حوضی» خبر میکردند و با پرداخت اندکی دستمزد، این کار را سرانجام میدادند و اصلاً و ابداً خبری از انواع و اقسام «اوغلی» و کارخانه شستوشوی فرش نبود و اصلاً به دلشان نمیچسبید که خود شاهد «کُر دادن» فرش و زیراندازشان نباشند و باید بر پاک و مطهر بودنش اطمینان مییافتند تا روی آن نماز بگزارند و شکر خدا را به جای آورند.
گونیهای خالی زغال و جعبههای تخلیه شده از «گوله» باید از جلوی چشمها دور میشدند و «بلونی»های خالی شده از رب و ترشی و مربا و انواع خوردنیهای فراهم آمده برای زمستان نیز باید تمیز میشدند و به زیرزمین خانه میرفتند تا سال دیگر به کار آیند و حتی کوزههای خالی شده از روغن و رب گوجه فرنگی و حتی ترشی نیز به دور افکنده نمیشدند و تنها این کوزههای آبخوری بودند که باید در شب چهارشنبهسوری، با مقداری شکوفه آلوچه و چند سکه انداخته شده در درون آن به میان کوچه پرتاب میشدند تا رسم «سال نو، کوزه نو» به جا آورده شود و خلاصه سال نو باید همه چیز تمیز میشد.
کمتر اتفاق میافتاد مردم لباس دوخته بخرند، چرا که اعتقاد داشتند لباس دوخته شده، قواره تن نیست و به «تن زار میزند» و تنها این پسربچهها بودند که گذرشان به بازار «دوخته فروشها» میافتاد و آنها که دستشان به دهانشان میرسید، سراغ خیاطها و دوزندههای خیابان لالهزار میرفتند و اگرنه، خیاطهای متفرقه در تمامی محلهها و خیابانها، تا پاسی از شب کوک میزدند و میدوختند تا در لحظه «سال تحویل» همگان نونوار باشند و همه میدانستند: لباس بعد عید برای گَلِ منار خوبه و عید بود و لباس نو.
اما امروز آنقدر تنوع کالا وجود دارد که نمیدانید کدام را انتخاب کنید و فرشها را کارخانههای قالیشویی زحمتش را میکشند و از در خانه میبرند و در خانه تحویل میدهند و شما فقط باید اصول پرداخت را رعایت کنید. اگر تا روزگاری نه چندان دور، راسته بازار تهران و بازار بزازها و سرای امیر (اتابکیه) محل فروش پارچه و فاستونی بودند و در خیابان باب همایون، کت و شلوار دوخته پیدا میشد و بازار کفاشها، مرکز اصلی خرید کفش بود و مشکلپسندان راهشان را به خیابان باغ سپهسالار (صف) و حوالی میدان بهارستان و میدان فردوسی کج میکردند، امروز تا دلتان بخواهد در شهر درندشت تهران، پاساژها و مراکز خریدی راهاندازی شدهاند که گاهی دیدن قیمت آنها، چنان اشتهاکورکن است که نگو،مثلاً: «یک جفت کفش ایتالیایی، مخصوص ازمابهترون، چهار و نیم تا شش میلیون تومان ناقابل! انشاءالله هفته آینده از کفش و قیمتهایش خواهم گفت.
1و 2- فاب و تاید اولین پودرهای شویندهای که از اروپا به ایران آورده میشدند.

منبع:ایران