نویسندهای خلاف جریان

ایران آنلاین / نخستین رمان بوتزاتی «بارنابوی کوهستانها» نام داشت که نام این نویسنده را بر سر زبانها انداخت. بوتزاتی از سال 1928 به عنوان منتقد و روزنامه نگار در روزنامه معتبر کوریه دلاسرا به فعالیت پرداخت و این فعالیت ژورنالیستیاش را تا پایان عمر ادامه داد. با انتشار رمان «بیابان تاتارها» در سال 1940 موقعیت بوتزاتی در ادبیات ایتالیا تحکیم شد. او طرح این رمان را از تکرارهای زندگی روزمره خود و همکاران مطبوعاتیاش برگرفت. بیابان تاتارها که مجموعهای از نظریات هستی شناسانه و فلسفی نویسنده را در برداشت نقطه عطفی در نثر باشکوه و شاعرانه بوتزاتی به حساب میآید و موضوعاتی چون انتظار و نگرانی بیپایان و خصوصاً روزمرگی به بهترین شکلی در این کتاب مورد تحلیل قرار میگیرد.
دینو بوتزاتی در دورهای خاص و حساس در ادبیات ایتالیا ظاهر میگردد، دورهای که جریان غالب آن نئورئالیسم است و مسائلی چون تعهد سیاسی و اجتماعی نویسنده مطرح است و تنها کوتاه زمانی از رهایی ایتالیا از یوغ فاشیسم میگذرد. در این دوره نویسندگانی چون آلبرتو موراویا، چزاره پاوزه و الیوویتورینی که همگی دارای گرایشها دست چپی بودند با قدرت، عرصه ادبیات ایتالیا را در اختیار خود داشتند و از اینرو ظهور چهرهای چون دینوبوتزاتی به مثابه نویسندهای خلاف جریان قابل تعمق است. بوتزاتی نویسندهای غیر سیاسی بود و نگارش داستانهای تخیلی و سمبولیک را به پرداخت مستقیم به سیاست ترجیح میداد و دلمشغولیهای هستی شناسانه دیگری را در سر میپروراند و به دلیل شخصیت غیرمحفلی و دوریاش از ادبیات سیاسی مرسوم، همواره مورد بیمهری و خشم روشنفکران ایتالیا بود. پس از پایان عصر نئورئالیسم، اهمیت این نویسنده در ادبیات ایتالیا شناخته میشود و نسل دوم و سوم نویسندگان پس از جنگ مانند آنتونیو تابوکی و استفانو بنی متوجه نگاه نمادین و سبک کاملاً شخصی بوتزاتی میشوند و در خارج از ایتالیاهم آلبر کامو به معرفی و ترجمه آثاری از او به فرانسه همت گمارد. در سال 1958 کتاب شصت داستان بوتزاتی جایزه معتبر «استره گا» را برای نویسنده به ارمغان آورد و در سال 1960 رمان تصویر بزرگ به چاپ رسید که نخستین داستان علمی و تخیلی در ادبیات ایتالیا به حساب میآید. برای درک و شناخت بهتر از این نویسنده باید دانست که بوتزاتی نویسندهای تخیلی است و حتی در رئالیستیترین آثار خود جنبههایی از فانتزی و تخیل را وارد میکند. در آثار این نویسنده هیچ قهرمانی وجود ندارد و هر کس در لحظهای که انتظار قهرمان شدنش میرود، سقوط میکند.
در بسیاری از داستانهای این نویسنده با اینکه طرح و فضا کاملاً رئالیستی است، پرداخت داستان به سمت نوعی سوررئالیسم و تخیل صرف پیش میرود. نیرو و تقدیری هول انگیز و شوم همواره در داستانهای او حضور دارد که خوانندگان آثارش را به حیرت زده میکند. از دیگر خصوصیات داستانهای بوتزاتی جنبه تصویری و سینمایی آن است به طوری که تعداد زیادی از قصههای او به دست سینماگران بزرگ کشورش به فیلم تبدیل شده است و برای نمونه میتوان به فیلمهای بارنابوی کوهستانها به کارگردانی ماریو برنتا و فیلم درخشان بیابان تاتارها به کارگردانی والریو زورلینی اشاره کرد. بسیاری از صحنههای فیلم بیابان تاتارها در ارگ بم فیلمبرداری شده بود. منتقدان ایتالیایی همواره بوتزاتی را به تقلید از نگاه تلخ و بدبینانه کافکا متهم کردهاند و خود او هم میگوید از زمانی که نوشتن را شروع کردهام کافکا چوبه دارم بوده است. اما حقیقت این است که ریشههای نگاه تلخ بوتزاتی نه در تقلید از کافکا بلکه در زندگی پرآشوب و روزگار نابسامانی است که او عمر 66 سالهاش را در آن گذراند و در سال 1972 به دلیل سرطان پانکراس درگذشت. سروش حبیبی نخستین مترجم ایرانی بود که در دهه پنجاه خورشیدی رمان بیابان تاتارها را به فارسی ترجمه کرد و بعدها محسن ابراهیم ترجمه دیگری از این کتاب به دست داد. محسن ابراهیم همچنین دو کتاب «کولومبره» و «شصت داستان» را از متن ایتالیایی به فارسی برگردانده است. بهمن فرزانه هم دو رمان «تصویر بزرگ» و «راز جنگل پیر» را ترجمه کرده و باید از رضا قیصریه و پرویز شهدی نیز در ترجمه آثار بوتزاتی به فارسی یاد کرد.